Ανά φάσεις, υπάρχουν στο μυαλό του κόσμου διάφορες τροφές που θεωρούνται ”υγιεινές” και , θα λέγαμε, ”ανώτερες διατροφικά” από άλλες. Και συχνά, αυτές οι πεποιθήσεις είναι κάθε άλλο από πραγματικότητα.

Στο παρακάτω άρθρο, παίρνουμε πέντε από τα πολύ συχνά αναφερόμενα ως ”υγιεινά” τρόφιμα για να δούμε ποια είναι όντως η θρεπτική τους αξία και αν , τελικά, ανταπεξέρχονται στα όσα πιστεύουμε για αυτά.

Αποξηραμένα Φρούτα

Ο περισσότερος κόσμος θεωρεί ότι τα αποξηραμένα φρούτα έχουν την ίδια θρεπτική αξία με τα φρέσκα, καθώς… είναι φρούτα- απλώς αποξηραμένα.

Όμως, τα αποξηραμένα φρούτα υφίστανται διεργασίες προκειμένου να αποξηραίνονται και να συντηρούνται για περισσότερο χρόνο. Είναι γεγονός πως σε κάποιες περιπτώσεις, μπορεί να διατηρούν τα θρεπτικά τους συστατικά ή και να έχουν ακόμη περισσότερα από ότι τα φρέσκα φρούτα όπως το παράδειγμα των βερίκοκων. Στο συγκεκριμένο φρούτο λοιπόν, 5-6 αποξηραμένα βερίκοκα έχουν 4 φορές περισσότερες ίνες από ότι ένα ολόκληρο φρέσκο βερίκοκο. Ποια είναι λοιπόν η διαφορά; Στη ζάχαρη και την ενέργεια που περιέχουν. Τα αποξηραμένα φρούτα, για να συντηρηθούν, κρύβουν μεγάλες ποσότητες ζάχαρης, Ενώ, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι τις περισσότερες φορές, μειώνεται και η περιεκτικότητα σε βιταμίνες σχετικά με τα φρέσκα φρούτα.

Επιπλέον, έχετε υπόψιν σας ότι ακόμα και τα αποξηραμένα φρούτα με τη σήμανση «χωρίς ζάχαρη», συχνά περιέχουν ζάχαρη σε άλλη μορφή, όπως για παράδειγμα σιρόπι ρυζιού, ή συμπυκνωμένο χυμό μήλου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα cranberries. Ενώ, άλλα, όπως για παράδειγμα η αποξηραμένη μπανάνα, συνήθως περιέχουν φυτικά έλαια, λόγω της επεξεργασίας τους.

Σαλάτες

Μερικές φορές, θεωρούμε ότι βαφτίζοντας το πιάτο μας ως σαλάτα γίνεται αυτομάτως και υγιεινό. H άποψη αυτή όμως είναι εσφαλμένη.

Τα λαχανικά είναι, φυσικά, πλούσια σε θρεπτική αξία, βιταμίνες και ιχνοστοιχεία- και χαμηλά σε ενέργεια. Έτσι, στο μυαλό του κόσμου, οι σαλάτες κατατάσσονται στις ”υγιεινές επιλογές”. Όμως, όταν προστίθενται τα λεγόμενα dressings τα πράγματα αλλάζουν, καθώς αυτά μπορεί να περιέχουν ζάχαρη, trans λιπαρά αλλά και διάφορες τεχνητές ανθυγιεινές χημικές ουσίες. Επομένως, παρόλο που τα λαχανικά είναι φυσικά πολύ ωφέλιμα για την υγεία και πρέπει να υπάρχουν στην καθημερινή μας διατροφή ο συνδυασμός τους με αγνώστου προέλευσης συνοδευτικά, ενδέχεται να αναιρέσει κάθε κέρδος που μπορεί να μας δώσει η κατανάλωση τους.

Χυμοί Φρούτων

Οι περισσότεροι καταναλωτές, θεωρούν ότι οι χυμοί φρούτων περιέχουν ελάχιστη ποσότητα ζάχαρης και είναι μία καλή επιλογή, καθώς προέρχονται από φρούτα. Κάτι τέτοιο όμως, δυστυχώς, δεν ισχύει. Σε μια έρευνα που έγινε στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι ερευνητές αφού ανέλυσαν διάφορους χυμούς φρούτων διαπίστωσαν ότι περισσότεροι από τους μισούς χυμούς, περιλάμβαναν τη μέγιστη περιεκτικότητα ζάχαρης που συνίσταται ανά ημέρα για ένα παιδί (5 κουταλάκια του γλυκού ζάχαρη/ ημέρα). Περιείχαν δηλαδή πιο συγκεκριμένα, περίπου 6 κουταλάκια του γλυκού ζάχαρη ανά 200 ml χυμού, που είναι μια τυπική μερίδα. Συνεπώς, πρέπει να έχουμε κατά νου τις ποσότητες ζάχαρης που μπορεί να κρύβονται πίσω από ένα ποτήρι συσκευασμένο χυμό και πάντα όταν υπάρχει η επιλογή να προτιμούμε να στύψουμε το δικό μας χυμό στο σπίτι- ή, ακόμα καλύτερα, να ξεφλουδίσουμε να κόψουμε και να φάμε το φρούτο μας, καθώς έτσι προμηθευόμαστε τις απαραίτητες φυτικές ίνες (που χάνονται, όταν στύβουμε τα φρούτα) και βιταμίνες.

Light προϊόντα

Ένας ακόμη μύθος γύρω από την υγιεινή διατροφή είναι ότι τα light προϊόντα είναι υγιεινά και πιο ωφέλιμα για το σώμα μας από τα πλήρη. Όμως η πεποίθηση αυτή, απέχει από την αλήθεια.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων: ”Light είναι το προϊόν στου οποίου την ετικέτα αναφέρεται μόνο αυτός ο όρος, χωρίς να δίνονται επιπρόσθετες πληροφορίες ένα το συγκεκριμένο τρόφιμο είναι μειωμένο σε λιπαρά, θερμίδες ή νάτριο”. Για να χαρακτηριστεί ένα τρόφιμο light, σύμφωνα με τη νομοθεσία πρέπει να περιέχει 30% λιγότερο από το εν λόγω συστατικό, σε σύγκριση με τα αρχικά -μη light– προϊόντα. Και πάλι όμως η συνολική περιεκτικότητα τους σε ζάχαρη ή λίπος ή νάτριο μπορεί να παραμένει υψηλή.

Απαραίτητο λοιπόν για τους καταναλωτές, είναι να διαβάζουν τις ετικέτες των προϊόντων, για να καταλαβαίνουν ακριβώς τι καταναλώνουν και εάν το προϊόν αυτό, τελικά, συμφωνεί με τις ανάγκες τους. Παράλληλα είναι πολύ σημαντικό να έχουμε κατά νου ότι πολλές βιταμίνες, καθότι λιποδιαλυτές, χάνονται από τα τρόφιμα κατά την επεξεργασία που υφίστανται για να γίνουν ligth, και ότι η επεξεργασία αυτή επιβαρύνει αρκετά το τρόφιμο, μειώνοντας σημαντικά τη θρεπτική του αξία.

Μπάρες Δημητριακών

Οι μπάρες δημητριακών, έχουν γίνει ένα πάρα πολύ δημοφιλές σνακ σε μεγάλη μερίδα ανθρώπων. Είναι όμως τόσο θρεπτικές και ”υγιεινές” όσο νομίζουμε;

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα είναι ”εξαρτάται”. Οι καταναλωτές πρέπει να είναι πάρα πολύ προσεκτικοί στις επιλογές τους καθώς οι μπάρες δημητριακών μπορεί να είναι φτιαγμένες μια πληθώρα υλικών, μα περιέχουν υψηλές ποσότητες ζάχαρης, και να έχουν υποστεί μεγάλη επεξεργασία, χάνοντας, τελικά, τη θρεπτική αξία που θα μας πρόσφεραν οι αντίστοιχες πρώτες ύλες. Από την άλλη, οι μπάρες μπορεί να είναι πολύ θρεπτικές και ποιοτικές όσων αφορά τις ύλες- και ειδικά οι σπιτικές. Υλικά όπως το μέλι, οι ξηροί καρποί, τα βούτυρα ξηρών καρπών, τα αποξηραμένα φρούτα, μπορούν να προσδώσουν σε μία μπάρα υψηλή θρεπτική αξία και να την καταστήσουν, έτσι, μία πολύ καλή επιλογή για ένα γρήγορο σνακ. Φυσικά, πρέπει να έχουμε στο νου μας ότι όλες αυτές οι πρώτες ύλες είναι πολύ πλούσιες σε ενέργεια και απλά σάκχαρα, ώστε να φροντίσουμε να καταναλώνουμε αυτά τα τρόφιμα με το απαραίτητο μέτρο.

Xρειάζεται λοιπόν για ακόμη μια φορά, να γίνεται πολύ προσεκτικός έλεγχος σχετικά με τις ετικέτες των προϊόντων, και να επιλέγονται οι μπάρες εκείνες που υφίστανται τη λιγότερη επεξεργασία και περιέχουν το λιγότερο δυνατό ποσοστό σε αλάτι, σάκχαρα και θερμίδες.

Πολλά προϊόντα λοιπόν έχουν δυο όψεις και ενώ μπορεί να είναι σύμμαχοι στην προσπάθεια μας να ακολουθούμε μια θρεπτική διατροφή, σε μια άλλη εκδοχή τους μπορεί να γίνονται εμπόδιο στην προσπάθεια μας αυτή. Έτσι, όλοι μας ως καταναλωτές, είναι σημαντικό να είμαστε όσο το δυνατόν περισσότερο προσεκτικοί, τόσο με τις ετικέτες των προϊόντων, όσο και με όσα ακούμε κατά καιρούς σχετικά με τα διάφορα τρόφιμα που καταναλώνουμε.

Εάν περάσετε μερικά λεπτά στο ίντερνετ, θα βρεθείτε αντιμέτωποι με αρκετά περιεχόμενα που είναι ανακριβή, αποπλανητικά ή ψεύτικα. Αυτό ισχύει κυρίως για άρθρα σχετικά με την διατροφή και την μείωση βάρους και χρειάζεται μόνος του ο αναγνώστης να διακρίνει ποια άρθρα που διαβάζει είναι έγκυρα και ποια όχι.

Μερικές συμβουλές που μπορούν να βοηθήσουν είναι:

1. Εξετάστε την πηγή

Ο καθένας μπορεί να ανεβάσει κάποιο άρθρο στο ίντερνετ, επομένως επειδή βρίσκεται εκεί, δεν σημαίνει ότι είναι και ακριβές. Γενικά, άρθρα τα οποία είναι έγκυρα, συνήθως βρίσκονται σε ιστοσελίδες με τις σημαντικές ειδήσεις ή σε οργανισμούς υγείας, σε αντίθεση με τους μεμονωμένους μπλόγκερς (bloggers) ή τις μικρές ιστοσελίδες. Οι μεγαλύτερες ιστοσελίδες αποτελούνται από μεγάλη ομάδα ανθρώπων (π.χ.συγγραφείς, ελεγκτές γεγονότων και επιστημονικούς και ιατρικούς συμβούλους) που συνεργάζονται μαζί για να διασφαλίσουν ότι οι πληροφορίες της ιστορίας είναι σωστές. Τέλος, ένας εγγεγραμμένος διαιτολόγος ή πιστοποιημένος ιατρός είναι πιο πιθανό να έχει τα γεγονότα του σωστά.

2. Ελέγξτε την έρευνα

Η έρευνα για να είναι αξιόπιστη χρειάζεται να έχει αρκετές μελέτες που να το αποδεικνύουν και να μην βασίζεται σε μια μόνο μελέτη. Άλλοι σημαντικοί παράγοντες είναι οι όποιες έρευνες να έγιναν σε ανθρώπους παρά σε πειραματόζωα, και ο αριθμός των συμμετεχόντων. Συχνά, σε έρευνες πάνω σε μικρό αριθμό ατόμων, βλέπουμε τίτλους κραυγαλέους.

3. Δείτε από που προέρχονται οι άλλες πληροφορίες

Τα άρθρα που περιλαμβάνουν αποσπάσματα από ιατρικούς εμπειρογνώμονες ή αναφέρουν γεγονότα από μεγάλες ιατρικές οργανώσεις είναι πιθανό να είναι αξιόπιστα.

4. Παρατηρήστε τα προειδοποιητικά σημάδια

Άρθρα που δεν έχουν κάποια ποιοτική επιστήμη συνήθως φορτώνονται με άλλες πληροφορίες (λέξεις, φράσεις, φωτογραφίες κλπ)- που λειτουργούν ως προειδοποιητικά σημάδια. Τέτοια μπορεί να είναι:

· Λέξεις όπως ‘’ανακάλυψη’’, ‘’θαύμα’’ ή ‘’εγγυημένη’’ στον τίτλο: Αυτά τα άρθρα συνήθως προτείνουν ότι ένα τρόφιμο, ένα συμπλήρωμα ή μια διατροφή ως η λύση για όλα τα προβλήματα υγείας.

· Εγκρίσεις από διάσημους: Εάν κάτι είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο, δεν χρειάζεται κάποιον διάσημο να το προωθήσει.

· Φωτογραφίες από πριν και μετά: Μπορεί να τραβήξουν την προσοχή σας, αλλά σήμερα είναι πολύ εύκολο για κάποιον να επεξεργαστεί τις φωτογραφίες.

· Εμμονές με συγκεκριμένα τρόφιμα: Μπορεί μερικά τρόφιμα να κάνουν καλό στην υγεία μας, αλλά δεν σημαίνει ότι θα λύσουν όλα τα προβλήματά μας.

5. Ρωτήστε τον εαυτό σας ‘’ακούγεται πολύ καλό για να είναι αληθινό;’’

Γνωρίζουμε ότι η επίτευξη μεγαλύτερων στόχων υγείας και φυσικής κατάστασης απαιτεί χρόνο και προσπάθεια, δεν είναι μια γρήγορη και εύκολη λύση. Σκεφτείτε εάν το άρθρο που διαβάζετε συμβαδίζει με τη λογική και εάν σας φαίνεται πολύ καλό για να είναι αληθινό – τότε, το πιο πιθανό είναι πως δεν είναι.

Ένα πολύ ενδιαφέρον βίντεο, που, αν και επικεντρώνεται στα σχολεία της Αμερικής, περιγράφει ένα φαινόμενο που ισχύει παγκοσμίως: διατροφικοί μύθοι δημιουργούνται συνεχώς και περνούν στην συνείδηση του κοινού ως γεγονότα, βάζοντας στο στόχαστρο κάθε φορά και μία άλλη διατροφική ομάδα, τροφή ή κατάσταση υγείας. Μερικοί τέτοιοι, μάλιστα, έχουν διδαχτεί κατά καιρούς και στα σχολεία.

Το βίντεο, που δημοσιεύτηκε στο Τhe Atlantic, εξετάζει κάποιους από τους δημοφιλέστερους μύθους, και τα συμφέροντα πίσω από τη δημιουργία τους. Ξεκινά από τη γνωστή σε όλους μας διατροφική πυραμίδα, που εισήχθη το 1992 ως μία πολύ έγκυρη οδηγία στον πληθυσμό.  Αυτή, θεωρεί ως βάση της διατροφής τους υδατάνθρακες, συνιστώντας στα παιδιά να καταναλώνουν έως και 11 μερίδες δημητριακών και αμύλου καθημερινά- χωρίς να διαχωρίζει όμως, τους ποιοτικούς -ολικής άλεσης- από τους επεξεργασμένους, που στερούνται θρεπτικών συστατικών. Παράλληλα, κανένας διαχωρισμός δε γινόταν στις πηγές πρωτεΐνης- εξισώνοντας σε θρεπτική αξία πολλά επεξεργασμένα κόκκινα κρέατα με άλλες πλουσιότερες τροφές, όπως π.χ. τα ψάρια. Τέλος, στην κορυφή της πυραμίδας αυτής, βρίσκονται τα λίπη, τα έλαια και τα γλυκά- και πάλι, υποτιμώντας την αξία πολλών καλών λιπαρών (όπως το ελαιόλαδο) που μάλιστα μπορούν να έχουν και προστατευτική δράση για το σώμα, μειώνοντας, για παράδειγμα, τη χοληστερίνη. 

Φυσικά μέχρι το 2000, οι ειδικοί υγείας κατάλαβαν πόσο αυτή η πυραμίδα, αντί να βοηθάει, μπέρδευε, ενώ η έμφαση που δινόταν στη μείωση των διατροφικών λιπών, σε συνάρτηση με τον υπερβολικά αυξημένο υδατάνθρακα, οδηγούσε μία γενιά παιδιών που ήδη πάλευε με την παχυσαρκία, στα αντίθετα αποτελέσματα. Έτσι, στα σχολεία του 2005, η πυραμίδα αντικαταστάθηκε από ένα νέο σχέδιο: μία πυραμίδα, όπου κάθε ομάδα τροφών αντιπροσωπευόταν κάθετα με ένα διαφορετικό χρώμα. Και πάλι, όμως, φαίνεται ότι η σύγχυση του κοινού δεν υποχώρησε. Ο λόγος, πολύ απλός: όλες αυτές οι οδηγίες που εκφράστηκαν και στις δύο πυραμίδες, προέρχονται από τον USDA, δηλαδή το Υπουργείο Γεωργίας των ΗΠΑ, του οποίου, φυσικά, σκοπός είναι να προωθήσει την βιομηχανία τροφίμων! Μέσα σε όλες αυτές τις οδηγίες, λοιπόν, μεγάλο ρόλο παίζει το συμφέρον των παραγωγών και όσων εμπλέκονται σε αυτή τη βιομηχανία.

Τελικά, το 2011, και αυτή η πυραμίδα αντικαταστάθηκε από το ‘’διατροφικό πιάτο’’- έναν ακόμη απλούστερο οπτικά οδηγό, όπου μισό πιάτο αποτελείται από φρούτα και λαχανικά, το υπόλοιπο από πρωτεΐνη και υδατάνθρακα, χωρίς καμία διάκριση στην ποιότητα των τροφών ανά ομάδα. Επιπλέον, τα λίπη και τα γλυκά είναι τελείως απόντα.  Άρα; Όλοι ικανοποιημένοι;

Φυσικά όχι. Μέχρι σήμερα, οι έρευνες συνεχώς αμφισβητούν όλες αυτές τις γενικές οδηγίες, και έρχονται συχνά να αποδείξουν ότι πολλά ‘‘δεδομένα’’ στη διατροφή μας, είναι απλά ακόμα ένας μύθος. Κλασικά παραδείγματα, το αυγό και το βούτυρο, που τις προηγούμενες δεκαετίες κατηγορούνταν κατά κόρον για αύξηση της χοληστερίνης, ενώ στην πραγματικότητα, η σύγχρονη έρευνα έχει πλήρως αποκαταστήσει το όνομά τους.

Το σημαντικό, λοιπόν, καταλήγει το βίντεο, δεν είναι απλά η αποστήθιση πεπαλαιωμένων οδηγιών ή πεποιθήσεων μέσα από το σχολείο. Αντ’ αυτού, αναγνωρίζοντας τους διατροφικούς μύθους-και με γνώμονα επίκαιρη γνώση-, να ενθαρρυνθούν τα παιδιά ήδη από το σχολείο να κάνουν τις καλύτερες επιλογές για τους ίδιους, όσων αφορά τόσο στη διατροφή όσο και στην άσκηση.