”Θέλω να τρέφομαι υγιεινά”, ”επέλεξα την τάδε τροφή αντί για την άλλη, για την υγεία μου”..

Δουλεύοντας ως διαιτολόγοι, δεν είναι λίγες οι φορές που ακούμε τις παραπάνω εκφράσεις από πελάτες που είτε παλεύουν με κάποια διατροφική διαταραχή, είτε όχι. Μάλιστα, μια χαρακτηριστική φράση που άκουσα και έγινε αφορμή για αυτό το άρθρο, είναι «το μπρόκολο είναι υγεία».

Τι πραγματικά εννοούμε όμως λέγοντας υγεία; Είναι η υγιεινή διατροφή ένα μονάχα πράγμα, για όλους και πάντα; Ισχύει ότι είναι ”καλό για την υγεία μας” να επιλέξουμε την τάδε τροφή, σε όλες τις περιστάσεις της ζωής μας; Και πόσο τελικά ευσταθούν τέτοιες γενικότητες, ειδικότερα όταν μιλάμε για ένα άτομο που έχει να αντιμετωπίσει μία διατροφική διαταραχή; Όταν μιλάμε για τέτοιες μορφές σχέσεων με την τροφή και το σώμα μας, είναι όντως «το μπρόκολο υγεία»;

Η απάντηση, κατ’εμέ, είναι περίπου.

Και εξηγώ, παίρνοντας ως παράδειγμα αυτή τη φράση: το μπρόκολο είναι, σίγουρα, θρεπτικό – δε νομίζω ότι υπάρχει κάποιος να το αμφισβητήσει. Λέγοντας θρεπτικό εννοούμε ότι βοηθάει στην απαραίτητη θρέψη του σώματός μας, επειδή περιέχει πλήθος βιταμινών, μετάλλων και φυτικών ινών.

Συμμετέχει, δηλαδή, στη σωματική μας υγεία, στην ευεξία του σώματός μας, ή, ακόμα, και του εγκεφάλου μας. Αδιαμφησβήτητα, το μπρόκολο είναι μία τροφή που μπορεί να προάγει σημαντικά τις σωματικές και εγκεφαλικές λειτουργίες.

Πέραν, όμως, της υγείας των διαφόρων οργάνων και του συνόλου του φυσικού σώματός μας, ένα σημαντικό κομμάτι αυτού που ονομάζουμε ”υγεία” είναι η ψυχική μας υγεία. Και εδώ θεωρώ πως έρχεται να προστεθεί μία από τις σημαντικότερες λειτουργίες της τροφής για τον άνθρωπο – που συχνά, ειδικότερα σε περιπτώσεις διαταραγμένης σχέσης με την τροφή, τείνουμε να αγνοούμε: η απόλαυση.

Η απόλαυση – της τροφής, της τέχνης, της δουλειάς μας, της ίδιας της ζωής – είναι από τα θεμέλια της ψυχικής μας υγείας. Χωρίς απόλαυση, δεν υπάρχει ψυχική υγεία, και χωρίς ψυχική υγεία, δεν μπορούμε να μιλάμε για ”’συνολική υγεία” ενός σώματος.

Έτσι, το μπρόκολο μπορεί να επιτελεί μία από τις βασικές λειτουργίες της τροφής, που είναι η θρέψη, δεν σημαίνει, όμως, ότι παρέχει σε όλους μας και σε κάθε περίσταση, την απόλαυση. Ή καλύτερα: αν επιλέγω να φάω μπρόκολο επειδή αν φάω πίτσα θα νιώθω τύψεις και απογοήτευση, τότε πόσο η επιλογή μου αυτή καθαυτή, είναι μία υγιεινή, για εμένα, επιλογή;

Αν η υγεία είναι μόνο η σωματική μας υγεία, τότε τα άτομα με διατροφικές διαταραχές, ειδικότερα οι κοντινές σε ανορεξία ή ορθορεξία, είναι τα πιο υγιή άτομα στον πλανήτη: οι επιλογές τους είναι πάντα αυτές που θεωρούν πιο υγιεινές- κι όμως, μπορεί να υποφέρουν, να βασανίζονται από κατάθλιψη, ή να αδυνατούν να διατηρήσουν κοινωνικές σχέσεις. Τότε, πόσο ”υγιεινές” για τα ίδια είναι οι επιλογές τους;

Η τροφή μας εξυπηρετεί, φυσικά, στη θρέψη του οργανισμού μας. Εξυπηρετεί και συμμετέχει, όμως, κατά πολύ και στην απόλαυση. Έτσι, κάποιες φορές, ανάλογα με την περίσταση, τη διάθεσή μας, τη ζωή μας, η πίτσα θα είναι μία ”καλή” για εμάς επιλογή και κάποιες άλλες θα είναι το μπρόκολο. Αντίστοιχα, κάποιες φόρες η θρέψη θα συναντά την απόλαυση, και κάποιες άλλες, η τροφή μας μπορεί να εξυπηρετεί μονάχα στη θρέψη ή την απόλαυση.

Τελικά, στην προσπάθειά μας να χτίσουμε μία σχέση φροντίδας με το σώμα μας, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η υγεία του είναι το σύνολο αυτών των πραγμάτων, και να αρχίσουμε να αναγνωρίζουμε τη σημασία της απόλαυσης για τον άνθρωπο- χωρίς, φυσικά να αφήνουμε πίσω τη θρέψη.

Είναι, λοιπόν, το μεσημεριανό που επέλεξες να φας σήμερα, υγεία; Η θρέψη σου συνδυάστηκε με την απόλαυση; Ήταν ένα γεύμα που σου προσέφερε απαραίτητα θρεπτικά συστατικά, αλλά και γεύσεις, ευχάριστες υφές και μυρωδιές;

Αν ναι, τότε πολύ ωραία, έκανες μία ”υγιεινή επιλογή”. Αν όμως, ένα από τα δύο, έμεινε πίσω, ίσως να εξετάσεις πως μπορείς να σε φροντίσεις λίγο παραπάνω, επιτρέποντάς σου τόσο τη θρέψη όσο και την απόλαυση μέσα από την τροφή σου.

Σημερινό ραντεβού όπου εργαζόμαστε πάνω στην αλλαγή διατροφικής συμπεριφορές. Σε όλες οι προηγούμενες καταγραφές, υπήρχαν επεισόδια υπερφαγίας, τα οποία βελτιώνονταν σταθερά μεν, ήταν σχεδόν καθημερινά δε. Στις σημερινές καταγραφές τίποτα! Κανένα!

Αφού είδαμε σχολαστικά τις καταγραφές και συζητήσαμε σε τι οφείλεται αυτή η μετάλλαξη, τελικά η απάντηση είχε δοθεί ήδη από την ίδια μέσα στα σχόλια της. «Αυτή την εβδομάδα συγκρατήθηκα στην αυτοσυγκράτηση!» Πόσο εύστοχο!

Νομίζουμε ότι τα υπερφαγικά οφείλονται όλα σε συναισθηματικούς λόγους ή σε αδυναμία χαρακτήρα. Κι όμως, τα περισσότερα είναι λόγω πείνας ή λόγω καταπίεσης.

Δεν μου επιτρέπω να φάω κάτι που επιθυμώ, και καταλήγω μετά να τρώω πολλά και διαφορετικά για να αντικαταστήσω εκείνη την επιθυμία μου, που όμως δεν θα έρθει γιατί ζητούσα άλλη γεύση. Δεν μου επιτρέπω να φάω κάτι γιατί έφαγα πολύ, γιατί παχαίνει, γιατί ξέφυγα και θέλω να το ισορροπήσω, γιατί το βραδινό παχαίνει και άλλοι τόσοι λόγοι. Όμως η πείνα είναι εκεί, δεν φεύγει, αλλά μεταφέρεται. Το φαγητό, όσο κι αν το ξεχνάμε, είναι βασική ανάγκη, η πηγή ενέργειάς μας- και το σώμα έχει ένα σωρό μηχανισμούς να ζητάει o,τι του λείπει. Όσο αγνοούμε αυτά τα σημάδια και παραμελούμε την πείνα μας, την ώρα που χαλαρώνουμε ή την ώρα που ξεκινάμε να τρώμε κάτι νόστιμο, γινόμαστε ασυγκράτητοι. Και μετά πάλι στέρηση για να το ισοσταθμίσουμε και μπαίνουμε πιο βαθιά στον φαύλο κύκλο.

Η διέξοδος τελικά κρύβεται μέσα σε μια απλή φράση: «συγκρατήθηκα στην αυτοσυγκράτηση».

“Θέλω να χάσω χ κιλά”, ”θα ήθελα να φτάσω στα ψ κιλά”, ”ο στόχος που θέτω είναι τα φ κιλά”… Τέτοιες είναι οι φράσεις που ακούμε συνηθέστερα όταν κάποιος επισκέπτεται το διαιτολογικό μας γραφείο.

Ειδικότερα με τον ερχομό της νέας χρονιάς και τα ”new years resolutions” που -παραδοσιακά- τον ακολουθούν, το βάρος, η γυμναστική και η απώλεια κιλών, μπαίνει ξανά στο επίκεντρο, ως ένας από τους στόχος που ελπίζουμε να επιτευχθούν μέσα στο 2021. 

Πόσο σωστό, όμως, είναι να βάζουμε το βάρος και τη ζυγαριά στη λίστα αυτή με τους στόχους που έχουμε να ‘κυνηγήσουμε’ και να πραγματοποιήσουμε- όχι μόνο για το νέο έτος, αλλά σε όλη την περίοδο τη ζωής μας; Μάλλον όχι και τόσο. Και ας δούμε τους λόγους για τους οποίους ο αριθμός της ζυγαριάς δεν πρέπει να αποτελεί τον κύριο στόχο μας σε ότι αφορά την σχέση μας με το σώμα μας:

Το βάρος δεν σχετίζεται με την κατάσταση υγείας μας

Το βάρος και η υγεία δεν σχετίζονται τόσο άμεσα όσο ο περισσότερος κόσμος πιστεύει. Υπάρχουν σημαντικά στοιχεία ότι κάποια άτομα μεγαλύτερου βάρους/σχήματος, είναι απολύτως υγιή, ενώ άλλα, πιο αδύνατα ή μικρόσωμα άτομα, δεν είναι. Το βάρος ενός ατόμου είναι μόνο ένα μικρό στοιχείο και η ελάχιστη πληροφορία που δεν φανερώνει τίποτα για τον τρόπο ζωής, τις συνήθειες και τη διατροφή κάποιου- και είναι σφάλμα να κάνουμε υποθέσεις για την κατάσταση υγείας του με βάση τον αριθμό στη ζυγαριά ή το μέγεθος του σώματός του.

Ο λόγος πίσω από τη σύγχυση που επικρατεί γύρω από το βάρος και την υγεία, είναι το ότι συνήθως, η έννοια της συσχέτισης ταυτίζεται με την έννοια της αιτιότητας. Το οποίο σημαίνει, απλά, ότι καθώς συγκεκριμένο βάρος έχει συχνά σχετιστεί με προβλήματα υγείας όπως η υπνική άπνοια, η υπέρταση, ο διαβήτης και τα καρδιαγγειακά, τα διαθέσιμα ως τώρα δεδομένα δε μπορούν να επιβεβαιώσουν ότι το βάρος (ή κάποιο συγκεκριμένο ΔΜΣ, ή ποσοστό λίπους στο σώμα, ή οποιοδήποτε άλλη αριθμητική μέτρηση που χρησιμοποιείται σήμερα) προκαλεί αυτές τις παθήσεις.

Υπάρχουν πάρα πολλοί παράγοντες που μπορεί να εξηγούν τις σχέσεις μεταξύ βάρους και υγείας, όπως η άσκηση, η κατάσταση θρέψης, η αντίσταση στην ινσουλίνη και το στίγμα που σχετίζεται με το βάρος. Τέτοιοι παράγοντες μπορεί να αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης συγκεκριμένων παθήσεων, την ίδια στιγμή που αυξάνουν την πιθανότητα αύξησης βάρους.

Το βάρος μας δεν είναι, τελικά, και τόσο πολύ στον έλεγχό μας

Το βάρος μας καθορίζεται από μία πληθώρα γενετικών, μεταβολικών, φυσιολογικών, κοινωνικών και συμπεριφορικών παραγόντων – οι περισσότεροι εκ των οποίων, δεν είναι στον έλεγχό μας. Το σώμα μας διαθέτει ένα πολύ ισχυρό βιολογικό σύστημα που αντιδρά σε αρνητικά ισοζύγια ενέργειας  δηλαδή σε λιγότερες θερμίδες από όσες χρειάζεται για να συντηρηθεί στο βάρος του- με αντιδράσεις όπως η πτώση του μεταβολισμού του, η αύξηση των σινιάλων πείνας και της απόλαυσης μέσα από την τροφή, αλλά και η υπερβολική ενασχόληση με σκέψεις γύρω από το φαγητό. Και κάθε ένας από εμάς ο οποίος έχει υποβληθεί σε οποιαδήποτε περιοριστική δίαιτα τα γνωρίζει βιωματικά όλα αυτά- καθώς, έπειτα από ένα σημείο, το μόνο που μπορείς να σκεφτείς είναι το φαγητό! Τα σώματα μας έρχονται σε πολλά διαφορετικά σχήματα και κιλά- και, πολλές φορές, το πόσο μπορούμε να επέμβουμε σε αυτά, είναι ελάχιστο. Σε αυτό που μπορούμε, όμως, να επέμβουμε, είναι η φροντίδα για τη θρέψη και την απόλαυση που προσφέρουμε στα σώματά μας. 

Άλλωστε, το τι θεωρούμε εμείς ”ιδανικό βάρος” για το σώμα μας, μπορεί, πολύ απλά, να μην είναι ιδανικό για το ίδιο το σώμα μας, καθώς αυτή η πεποίθησή μας δεν προέρχεται από την παρατήρηση και τον πειραματισμό γύρω από τις ανάγκες του σώματός μας- αλλά από όσα έχουμε εσωτερικεύσει και ”μάθει” παρατηρώντας τα ‘ιδανικά’ σώματα των ανθρώπων γύρω μας, όπως προβάλλονται μέσα από τα διάφορα media και τις ανθρωπομετρικές μετρήσεις. Το ιδανικό βάρος για κάθε σώμα μπορεί να είναι πολύ διαφορετικό από αυτό που πιστεύουμε. Γιατί ένα και γενικό ‘ιδανικό βάρος’ δεν υπάρχει, και ποικίλλει όχι μόνο από σώμα σε σώμα, αλλά και από περίοδο σε περίοδο στο ίδιο σώμα. Και, τελικά, η ενασχόληση με το σώμα μας δεν θα έπρεπε να σημαίνει τίποτα παραπάνω από την ιδανική θρέψη τους, μέσα από την κάλυψη τόσο των σωματικών όσο και των ψυχικών τους αναγκών, και, έτσι, και τον ”ιδανικότερο” τρόπο λειτουργίας τους.

Οι προσπάθειες για απώλεια βάρους καταλήγουν συνήθως στην…επόμενη δίαιτα

Το πιο κοινό αποτέλεσμα των προσπαθειών για απώλεια βάρους είναι αλλαγές που δεν μπορούν να συντηρηθούν. Τις στερητικές δίαιτες, και τις τελείως παροδικές αλλαγές στον τρόπο ζωής και διατροφής μας, ακολουθεί – και λογικό! – η επανα-πρόσληψη του βάρους, καθώς επιστρέφουμε στον προηγούμενο τρόπο ζωής και συνήθειες μας, αλλά και καθώς το σώμα μας προσπαθεί να ‘καλύψει’ τις στερήσεις στις οποίες υποβλήθηκε.

Αυτός ο συνεχής ”κύκλος” απώλειας και επανα-πρόσληψης βάρους, όμως, στον οποίο υποβάλλουμε το σώμα μας, έχει σημαντικά αρνητικά αποτελέσματα στην υγεία μας.

Τα αποτελέσματα της σχετικής συγκεντρωτικής μελέτης 31 μακροπρόθεσμων ερευνών πάνω στη δίαιτα, υπό τον τίτλο Medicare’s Search for Effective Obesity Treatments: Diets Are Not the Answer, μιλούν από μόνα τους: Η πλειοψηφία των ατόμων που χάνουν βάρος μέσα από κάποια δίαιτα, δεν καταφέρνουν να διατηρήσουν την απώλεια αυτή για μεγάλο χρονικό διάστημα, ενώ το ένα με δύο τρίτα των ατόμων που υποβάλλονται σε δίαιτα, παίρνουν, τελικά, περισσότερο βάρος από όσο έχασαν.

Υπάρχει μικρή έως μηδαμινή απόδειξη, σύμφωνα με την παραπάνω μετα-έρευνα, ότι οι δίαιτες μπορούν να οδηγήσουν σε μακροπρόθεσμη απώλεια βάρους ή σε οφέλη για την υγεία μας. Αντιθέτως, αυτές οι αυξομειώσεις στο βάρος μας, σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο φλεγμονών, ινσουλινοαντίσταση, δυσλιπιδαιμία και θνησιμότητα. Ενώ, σε σχετική έρευνα με δείγμα 10.428 γυναικών, όσες από αυτές είχαν έντονες αυξομειώσεις στο βάρος τους λόγω χρόνιων αποπειρών για δίαιτα, ζύγιζαν τελικά περισσότερο και εμφάνισαν σημαντικότερα συμπτώματα κατάθλιψης.

Το να βάζουμε στο επίκεντρο των στόχων μας το βάρος, μπορεί να πυροδοτεί τις διατροφικές διαταραχές, τη διαταραγμένη διατροφή και τη χοντροφοβία

Η τόσο μεγάλη ενασχόληση με το βάρος και τα σχήματα των σωμάτων μας- σε σημείο που θέτουμε ως στόχους συγκεκριμένη απώλεια ή αριθμό κιλών για τη ζωή μας- μπορεί να πυροδοτήσει και να τροφοδοτήσει σημαντικά τις διατροφικές διαταραχές, τη διαταραγμένη διατροφή, και τη χοντροφοβία, κάθε ένα από τα οποία βλάπτει σημαντικά την ευζωία και την υγεία μας. 

Όλη αυτή η εμμονή της κοινωνίας μας με το βάρος ως πρόβλημα που χρίζει αντιμετώπισης, τροφοδοτεί το στίγμα γύρω από το βάρος. Αυτό το στίγμα συχνά εσωτερικεύεται και ταυτίζεται με την ιδέα ότι πρέπει να χάσεις βάρος, για να αξίζεις ως άτομο. Το οποίο δεν είναι, φυσικά, ούτε σωστό ούτε και λογικό. Όποιο σχήμα, όποιο βάρος άλλα και όποια άλλα σωματικά χαρακτηριστικά κι αν έχεις, αξίζεις και είσαι σημαντικός- και όλοι μας δικαιούμαστε να ζούμε ελεύθερα τις ζωές μας, χωρίς προκαταλήψεις και κακοποιητικές συμπεριφορές που πηγάζουν από το πώς μοιάζουμε ή το πόσο ζυγίζουμε. 

Σε γενικές γραμμές, όλη αυτή η επικέντρωση στο βάρος μας ως βασικό δείκτη της υγείας μας, περισσότερο βλάπτει παρά ωφελεί. Οπότε, ίσως να ήταν ωφέλιμο – ως κοινωνία στο σύνολό της- να ρίχνουμε το βάρος στην ποιότητα ζωής και την ευζωία, αντί για το βάρος και τον υγειινισμό. 

Το βάρος δεν είναι συμπεριφορά

Το βάρος μας είναι ένας αριθμός και όχι η συμπεριφορά μας. Εστιάζοντας στην απώλεια βάρους, ή στο νούμερο στη ζυγαριά, ή στο να αλλάξουμε το σχήμα του σώματός μας, δεν εστιάζουμε σε αλλαγές που μπορούν να διατηρηθούν ή να στηριχτούν από τη συμπεριφορά, τα συναισθήματα, την προσωπικότητά μας. Μία απώλεια βάρους, επομένως, ως στόχος, δεν εστιάζει σε καμία μακροπρόθεσμη αλλαγή στη συμπεριφορά μας ή στην υγεία μας, αλλά μονάχα σε μία παροδική αλλαγή του σχήματος του σώματός μας.

Τι θα έπρεπε, λοιπόν, να θέτουμε ως στόχο σε ότι αφορά το σώμα μας και τη διατροφή μας;

Πολύ απλά, τη φροντίδα. Μικρές αλλαγές -ή, καλύτερα, προσθήκες- στη διατροφή μας, η αποδοχή και φροντίδα του σώματός μας και των τρόπων που δρα, και μία κίνηση που απολαμβάνουμε, μπορούν σταδιακά να δημιουργήσουν νέα μοτίβα συμπεριφοράς, που θα μείνουν και θα ταιριάξουν σε εμάς και τις δικές μας ανάγκες και τρόπο ζωής. Έτσι, αντί για να θέτουμε ως στόχο μας την απώλεια βάρους ή έναν αριθμό στη ζυγαριά, ίσως να αρχίσουμε να εστιάζουμε στο να αλλάξουμε τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε την τροφή, την κίνηση, και τη φροντίδα του σώματός μας. Γιατί, τελικά, το πρόβλημα δεν είναι το σώμα μας, το σχήμα του και το μέγεθός του, ούτε το φαγητό που καταναλώνουμε- αλλά ο τρόπος που τα αντιμετωπίζουμε.

Γράφτηκε από: Μαίρη Αλέξη
tw:στο τέλος, αναφορά σε διατροφικές διαταραχές

Πόσες φορές μας έχει τύχει να βγούμε έξω με τις φίλες μας, να παραγγείλουμε το πιο μεγάλο και λαχταριστό burger του καταλόγου, για να ακούσουμε στη συνέχεια ότι οι φίλες μας παραγγέλνουν ”μόνο” μία σαλάτα- και να ακολουθεί ο πανικός: μήπως πρέπει κι εγώ να πάρω κάτι πιο ”ελαφρύ”; Κάτι πιο ”λίγο”; Μήπως να ζητήσω να φέρουν ξεχωριστά το ψωμί και να βγάλουν τις πατάτες;

Και πόσες φορές, ανοίγοντας το facebook ή το instagram, εμφανίζονται στην οθόνη σου εικόνες φαγητού και αναρωτιέσαι ”πώς τρώει τόσο πολύ” ”πως τρώει τόσο λίγο”, ή τέλος πάντων, πώς τρώει ”έτσι”;

Και πόσες φορές έχουμε βρεθεί στην αμήχανη θέση να δικαιολογήσουμε την ποσότητα που τρώμε σε μέλη της οικογένειάς μας, σε κάποιο θείο που βλέπουμε μία φορά στα τρία χρόνια που φαίνεται σαν να ήρθε απλά και μόνο για να σχολιάσει τις ποσότητες φαγητού ή το τί τρώει καθένας μας στο τραπέζι. Και αυτό, γιατί θεωρεί ότι έχει μία ιδέα του πως ”θα έπρεπε να τρώει” ένα άτομο της ηλικίας μας, των κιλών μας, του φύλου μας. Ή, αντίθετα, πόσες φορές έχετε πιάσει τον εαυτό σας να συγκρίνει το δικό του πιάτο με κάποιου άλλου γύρω του, και να κάνετε, δυνατά ή από μέσα σας, αντίστοιχη κριτική; ”Αυτός είναι πιο αδύνατος από εμένα, μπορεί να το φάει όλο αυτό” ,”στα κιλά που είναι δεν θα έπρεπε να τρώει τόσο πολύ”, ”μήπως θα έπρεπε να αρχίσω να τρώω λιγότερο; η τάδε που έχει το δικό μου σουλούπι, έχει φάει το 1/3 από όσο εγώ” και πάει λέγοντας.

Στην πραγματικότητα, όμως, το μόνο πιάτο με το οποίο θα έπρεπε να ασχολείσαι, είναι το πιάτο που έχεις μπροστά σου- κι αυτό, όχι με επικριτικότητα ή για να το συγκρίνεις με το πιάτο κάποιου άλλου, αλλά με φροντίδα και με συνείδηση του γιατί έκανες αυτή την επιλογή για το γεύμα σου.

Μερικά πράγματα για σκέψη, για τις φορές που πιάνεις τον εαυτό σου να συγκρίνεται με κάποιο άλλο άτομο στο φαγητό (αλλά και πέρα από αυτο):

Ζεις άλλη ζωή

Δε ζεις τη ζωή αυτού με τον οποίο συγκρίνεις το φαγητό σου. Δεν ξέρεις τι κάνει μες την καθημερινότητά του, τι ώρα ξυπνάει, αν γυμνάζεται, τι έφαγε πριν ή τι θα φάει στην υπόλοιπη μέρα. Πετύχαινες μία τυχαία στιγμή μέσα στην ημέρα του και συγκρίνεις αυτή τη στιγμή με το γεύμα που εσύ έτυχε να επιλέξεις σ’ αυτή τη συνθήκη. Εσύ μπορεί να έτρεχες το πρωί και να μην πρόλαβες το πρωινό σου, και τελικά να επιθυμείς το πιο λαχταριστό burger του καταλόγου για να σε χορτάσει, ενώ η φίλη σου να έφαγε και στο σπίτι, και να επιθυμεί τη σαλάτα γιατί νιώθει αρκετά χορτάτη.. ή παρήγγειλε τη σαλάτα γιατί έχει να πάει αμέσως μετά στο γυμναστήριο και δε θέλει να νιώσει δυσφορία.. ή να επιλέγεις εσύ το burger γιατί θα πας στο γυμναστήριο αργότερα, και χρειάζεσαι περισσότερη ενέργεια.. ή μπορεί η φίλη σου να είναι χορτοφάγος και να μην υπάρχει κάτι στον κατάλογο να την καλύπτει.. ή,ή,ή. Και μπορούμε να συνεχίσουμε αέναα με άπειρα διαφορετικά σενάρια του τι συμβαίνει στη μέρα καθενός και γιατί μπορεί να επιλέγει την τροφή που επιλέγει σε δεδομένες στιγμές. Όμως, πολύ εύκολα αντιλαμβανόμαστε ότι είναι σπατάλη ενέργειας και δεν έχει ουσία. Ζείτε άλλη ζωή και κάνετε άλλες διατροφικές επιλογές, και εσύ μόνο τις δικές σου μπορείς να αντιληφθείς και να καταλάβεις.

Αλλά, ακόμα και αν υποθέσουμε ότι μιλάμε γα δύο άτομα με τον ίδο ακριβώς τρόπο ζωής, στα ίδια κιλά, στο ίδιο ύψος κλπ:

Κάθε σώμα είναι διαφορετικό

Θα το λέμε και θα το ξαναλέμε. Κάθε σώμα είναι διαφορετικό. Έχει άλλες ανάγκες, άλλες προτιμήσεις και λειτουργεί με το δικό του ξεχωριστό τρόπο. Έτσι και το δικό σου σώμα. Δεν υπάρχει σύστημα στο οποίο μπορείς να βάλεις δύο τελείως διαφορετικά πλάσματα, να τα μετρήσεις και, τελικά, να τα συγκρίνεις. Καθένας μας κάνει τις επιλογές του γύρω από το φαγητό με βάση τις δικές του ανάγκες, επιθυμίες, αλλά και τα κοινωνικά μας ερεθίσματα. Εσύ μπορεί να προτιμάς τα φαγητά σου με πολλά μπαχαρικά και αρωματικά και κάποιος άλλος να προτιμά μόνο αλάτι, στην καλύτερη και λίγο πιπέρι, γιατί έχετε άλλα σώματα, άλλους γευστικούς υποδοχείς και έχετε συνηθίσει σε διαφορετικές γεύσεις και ερεθίσματα. Έτσι είναι και με κάθε άλλη προοπτική του φαγητού: ποσότητα, ποιότητα, τι ώρα θα φας- όλα. Κάθε σώμα είναι διαφορετικό, και το μόνο σώμα που χρειάζεται να ακούσεις και να εμπιστευτείς για να αποφασίσεις τι θα φας, είναι το δικό σου.

Και, ακόμα κι αν υπήρχε η δυνατότητα να βρούμε δύο σώματα που λειτουργούν ακριβώς με τον ίδιο τρόπο, έχουν ίδιο τρόπο ζωής και συνήθειες:

Δεν υπάρχουν ”καλύτερες” και ‘χειρότερες” τροφές

Δεν υπάρχουν ‘καλές’ και ‘κακές’ τροφές. Εκ των πραγμάτων, το φαγητό δεν περιέχει κάποια έννοια ηθικής. Έτσι, τελικά, αν αποφάσισες να παραγγείλεις το burger αντί για τη σαλάτα, επειδή απλά εκείνη τη στιγμή λαχτάρησες ένα τέτοιο γεύμα, αυτό αρκεί. Σε μία άλλη φάση, μπορεί το σώμα σου να ζητάει κάτι δροσερό και ”χρωματιστό” και να επιλέξεις κάποια σαλάτα. Καμία από τις δύο επιλογές δεν είναι καλή ή κακή από μόνη της. Η τροφή δεν είναι μονάχα ξερή θρέψη, αλλά και απόλαυση και καλύπτει πολλά περισσότερα από το απλά ”κάτι να μπει στο στομάχι”. Κι αν επιθύμησες ένα λαχταριστό burger με σος και πατάτες, δεν είσαι λιγότερο ”καλός” από κάποιο άλλον. Θέλησες να φας το συγκεκριμένο φαγητό- και τελεία. Δεν έχει κάποιο άλλο χρώμα αυτή η επιλογή σου, ούτε άλλες μεταφράσεις. Είναι μονάχα μία επιλογή που έκανες σήμερα, με βάση το δικό σου σώμα και τη συγκεκριμένη στιγμή. Προσπάθησε να εστιάζεις, όσο μπορείς, στο να φας και να απολαύσεις αυτό που επιλέγεις, χωρίς πίσω σκέψεις, αλλά και στο αυτό που θα επιλέξεις να είναι κάτι που τη δεδομένη στιγμή θα απολαύσεις. Χρειάζεται σίγουρα χρόνο να μάθεις να εμπιστεύεσαι το ένστικτο και το σώμα σου για τις επιλογές που κάνεις όσον αφορά τη διατροφή, αλλά η σύγκρισή σου με άλλα άτομα δεν είναι ο δρόμος για να γίνει αυτό.

H διαδρομή του καθενός μας είναι διαφορετική

Η σχέση μας με την τροφή αναπτύσσεται τελείως διαφορετικά για καθένα από εμάς και δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη διαδρομή που θα ακολουθήσουμε όλοι. Σε ένα τραπέζι με 5 άτομα, μπορεί κανένα από τα 5 να μην είναι στο ίδιο σημείο. Οι τροφές που επιλέγεις, έχουν να κάνουν με τη σχέση που έχεις με τη διατροφή και το σώμα σου. Είναι ανούσιο να συγκρίνεις το σημείο που βρίσκεσαι εσύ, με το που βρίσκεται κάποιος άλλος, και μπορεί να γίνει μέχρι και επικίνδυνο. Για παράδειγμα, αν έχεις απέναντί σου ένα άτομο που πασχίζει με κάποια διατροφική διαταραχή, και συγκρίνεσαι με αυτό, μπορεί, πέρα από εσένα, να βλάπτεις και ένα άλλο άτομο, που βρίσκεται σε τελείως διαφορετικό μέρος από εσένα όσον αφορά τη σχέση του με το σώμα και την τροφή. Προσπάθησε να εστιάζεις στη δική σου σχέση με το φαγητό και στο να αρχίσεις να αντιλαμβάνεσαι το τι λειτουργεί καλύτερα για εσένα, και στο πως μπορεί το δικό σου σώμα -αλλά και ψυχισμός- μέσα από τις διατροφικές σου επιλογές, να τρέφονται σωστά και να απολαμβάνουν το φαγητό. Και άσε τους γύρω σου να κάνουν το ίδιο, με το δικό τους τρόπο.

Ακόμα, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι το φαγητό δεν είναι κάτι που κερδίζεις ή αξίζεις. Δεν τρώμε ανάλογα με το τι κάναμε σήμερα ή αν γυμναστήκαμε ή πόσο ζυγίζουμε. Μην προσπαθείς να δικαιολογήσεις στον εαυτό σου το για ποιο λόγο χρειάζεσαι να φας το burger αντί τη σαλάτα (”γιατί σήμερα γυμνάστηκα”, ”γιατί κάνω δίαιτα όλη βδομάδα”…) ή να αναλώνεσαι σε ”ναι, αλλά” (”θα το φάω αλλά δεν θα φάω τίποτα άλλο όλη μέρα”, ”θα το φάω αλλά θα πάω γυμναστήριο και θα το κάψω”…). Προσπάθησε να εστιάσεις στο ότι αυτό επιθυμείς και είναι απλά μία ακόμα από τις πολλές επιλογές γευμάτων που θα κάνεις. Και, τελικά, να το απολαύσεις.

Όλοι μας πρέπει να φάμε για να ζήσουμε. Είναι το βασικό καύσιμο του σώματός μας. Αν σε αυτό καταφέρουμε να βάλουμε και την απόλαυση, και μάθουμε να επιλέγουμε τις τροφές μας με βάση το ”θρέψη και απόλαυση‘‘, ακόμα καλύτερα.

Και μία σημείωση για άτομα που μπορεί να διαβάζουν τα παραπάνω και διαχειρίζονται κάποια διατροφική διαταραχή: ένα σώμα που υποτρέφεται και ένα μυαλό που ”πεινάει”, είναι επόμενο να καταλήγουν να φέρονται εμμονικά σε ότι αφορά το φαγητό των γύρω τους. Προσπάθησε να θυμάσαι σε ποιο σημείο βρίσκεσαι εσύ σχετικά με τα άτομα γύρω σου και πως τέτοιες συγκρίσεις είναι, πέρα από όλα τα παραπάνω, αλλά ειδικά σε αυτές τις περιπτώσεις, τελείως άτοπες. Πρέπει να φας και, κυρίως, να σου δώσεις την άδεια να το κάνεις- είναι ακόμα ένα γεύμα. Και μπορείς να το κάνεις, ανεξάρτητα από το τι έχει το πιάτο των ανθρώπων γύρω σου. Όσο βελτιώνεται η δική σου σχέση με το φαγητό, τόσο υποχωρεί η εμμονή με τα πιάτα των άλλων, και όσο καλύτερα τρέφεις το σώμα σου, τόσο παύει το μυαλό σου να σκέφτεται εμμονικά μόνο το φαγητό- τόσο των δικών σου όσο και των άλλων.

Oι νέες συνθήκες της ζωής μας επηρεάζουν καθένα ξεχωριστά με διαφορετικούς τρόπους. Η αυτό-απομόνωση, η αλλαγή των τρόπων κοινωνικοποίησης, οι οδηγίες για αποθήκευση τροφών ώστε να αποφύγουμε τις εξόδους, η απαγόρευση μετακινήσεων, η επιστροφή-ίσως- σε τοξικά περιβάλλοντα, αλλά και ο,τι άλλο συνεπάγεται η πανδημία του Covid19, μπορούν να δημιουργήσουν αισθήματα ανασφάλειας και φόβου σε καθέναν από εμάς. Φυσικά, εάν είσαι άτομο που βρίσκεται στην ανάρρωση από μία διατροφική διαταραχή, είναι πολύ πιθανόν η συνθήκη αυτή να επηρεάζει και εσένα, με ένα πολύ ιδιαίτερο τρόπο, όπου καλείσαι να αντιμετωπίσεις συναισθήματα και σκέψεις που δημιουργούν στην καθημερινότητά σου ένα επιπλέον εμπόδιο. Μερικές ιδέες και συμβουλές για να επιβιώσεις όσο το δυνατόν πιο ανώδυνα στη νέα πραγματικότητα:

Δείξε συμπόνοια και έχε υπομονή με τον εαυτό σου. Είναι φυσιολογικό να επανέρχονται σκέψεις σχετικές με τη διατροφική διαταραχή σε περιόδους στρες.

Η ανάρρωση από μία διατροφική διαταραχή δεν είναι μία ευθεία γραμμή. Θα υπάρξουν μέρες που θα αισθάνεσαι χειρότερα και μέρες που θα αισθάνεσαι καλύτερα. Και σίγουρα, το πώς αισθάνεσαι ή το πόση δύναμη θα νιώθεις ότι έχεις πάνω στη διαταραχή, επηρεάζεται από το περιβάλλον σου, τις συνθήκες ζωής σου αλλά και τη γενικότερη συναισθηματική σου κατάσταση. Έτσι, είναι το πλέον φυσιολογικό σε περιόδους έντονου στρες -όπως αυτή που διανύουμε- όπου οι σκέψεις μας δεν είναι ακριβώς νηφάλιες και ‘καθαρές’ , να νιώθεις ότι είναι αρκετά πιο δύσκολο να εναντιωθείς στη διατροφική διαταραχή σου και τις σκέψεις/ συμπεριφορές που την ακολουθούν.

Προσπάθησε να δείξεις συμπόνοια προς τον εαυτό σου και να μην σε τιμωρείς επιπλέον επειδή κάνεις αυτές τις σκέψεις. Έχε κατά νου πως όλα αυτά που νιώθεις δεν είναι βήματα πίσω, αλλά η φυσιολογική πορεία της ανάρρωσης. Η συνθήκη είναι καινούρια για σένα όπως και για όλους μας, και καθώς καλείσαι να προσαρμοστείς σε κάτι που ίσως δεν επέλεξες, δεν νιώθεις άνετα και δεν έκανες μέχρι σήμερα, είσαι περισσότερο ευάλωτος σε τέτοιες σκέψεις.

Προσπάθησε να αφήσεις τις σκέψεις να περνούν και μην πιέζεσαι/επικεντρώνεσαι στο να μην τις κάνεις και, κυρίως, να γίνεις πιο ανεκτικός και υπομονετικός με τον εαυτό σου.

Προσπάθησε να θυμάσαι ότι οι συμπεριφορές που πηγάζουν από τη διατροφική διαταραχή, στην πραγματικότητα δε λύνουν κανένα σου πρόβλημα- και όχι μόνο αυτό, αλλά σε κάνουν να νιώθεις, τελικά, χειρότερα.

Οι περισσότεροι θεραπευτές συμφωνούν στο ότι οι διατροφικές διαταραχές προκύπτουν συνήθως από κάποιο τραύμα, ως αμυντικός μηχανισμός σε όσα μπορεί να συμβαίνουν γύρω σου. Για αυτό και σε αντίστοιχες περιόδους θλίψης ή άγχους, επανέρχονται αντίστοιχες σκέψεις. Όμως, μάλλον γνωρίζεις ήδη ότι αυτός ο μηχανισμός δεν είναι πλέον βοηθητικός για σένα- αντίθετα, τα συναισθήματα που σου προκαλεί μπορεί να κάνουν την ήδη δύσκολη συνθήκη, αφόρητη.

Είναι λογικό μέσα σε ο,τι συμβαίνει, να αναζητάς λύσεις. Όμως στην πραγματικότητα, οι συμπεριφορές που πηγάζουν από τη διατροφική σου διαταραχή, δεν προσφέρουν κάποια λύση, απλά μουδιάζουν για πολύ σύντομο διάστημα τις σκέψεις σου- τα προβλήματα παραμένουν, και μάλιστα νιώθεις χειρότερα από πριν. Επιπλέον, είναι λογικό να νιώθεις ότι χρειάζεσαι αμυντικούς μηχανισμούς. Όμως αποδεδειγμένα, μάλλον, η διατροφική διαταραχή δεν είναι πια ο καλύτερος από αυτούς.

Δοκίμασε καινούριες συνήθειες και συμπεριφορές που μπορεί να σε βοηθήσουν ή ανακάλεσε τους διαφορετικούς και πιο υγιείς μηχανισμούς που έχεις ήδη χρησιμοποιήσει στο παρελθόν, και προσπάθησε να στραφείς σε αυτούς: μπορεί να είναι η ζωγραφική, μπορεί η μουσική ή η κουβέντα με κάποιον φίλο. Ακόμα κι αν δεν σου λύσουν τα προβλήματα, μπορεί να σου προσφέρουν ανακούφιση- και, αν μη τι άλλο, οι πιθανότητες να νιώθεις χειρότερα μετά, είναι σίγουρα ελάχιστες.

Προσπάθησε να μην αφήνεις τη διατροφική διαταραχή να αποφασίζει για το τι χρειάζεται να αγοράσεις ή να σε εμποδίζει να αγοράσεις ο,τι χρειάζεσαι, από καταστήματα που πωλούν τρόφιμα.

Τα ψώνια στο σούπερ μάρκετ είναι ένα ιδιαίτερα δύσκολο κομμάτι για όλους όσους παλεύουν με κάποια διατροφική διαταραχή. Πόσω μάλλον σήμερα, όπου υπάρχει ένα γενικευμένο κλίμα συσσώρευσης τροφίμων για να περιοριστούν οι μετακινήσεις, και μία ανάγκη για ακριβή προγραμματισμό του φαγητού ολόκληρης της εβδομάδας. Είναι μία ιδιαίτερα στρεσογόνος συνθήκη, που όσο απλή και σχετικά εύκολη μπορεί να φαίνεται σε ένα άτομο χωρίς διατροφική, τόσο δύσκολη και περίπλοκη είναι για κάποιον σε ανάρρωση από αυτές.

Θυμήσου, ότι νηφάλιος και σε συνθήκες που μπορείς να σκεφτείς έξω από τη διαταραχή, έχεις αποδεχτεί, αν όχι αντιληφθεί, το ποιες τροφές χρειάζεται το σώμα σου για να λειτουργήσει αρμονικά και γιατί- και μάλιστα, ότι επιτρέπεται και αξίζεις να τις καταναλώνεις. Προσπάθησε να μην επιτρέπεις στη διατροφική διαταραχή να αποφασίζει για το τι χρειάζεσαι για να τραφείς μέσα σε αυτές τις πολύ φορτισμένες συνθήκες. Αντίθετα, επίλεξε να κάνεις τη λίστα με τα ψώνια σου σε μία φάση που θα νιώθεις ηρεμία. Το ίδιο και για τα ίδια τα ψώνια: κατέβα στο σουπερ μάρκετ όταν νιώθεις ήρεμος, και προσπάθησε να ακολουθήσεις τη λίστα όσο πιο πιστά γίνεται, ώστε να μην υποκύψεις σε διαπραγματεύσεις με τη διατροφική διαταραχή.

Αν παρόλα αυτά, τα ψώνια συνεχίζουν να σε δυσκολεύουν, δοκίμασε να ζητήσεις από ένα άτομο στο σπίτι να σε συνοδεύσει. Και αν, τελικά, νιώθεις ότι είναι παραπάνω από ότι αντέχεις, μπορείς να ζητήσεις τη βοήθεια κάποιου τρίτου: φτιάξε στην ηρεμία τη λίστα σου σύμφωνα με όσα πραγματικά χρειάζεσαι, και ζήτα από κάποιον στο σπίτι, την πολυκατοικία ή τη γειτονιά σου, να κάνει τα ψώνια για εσένα. Δεν είναι ντροπή- και άλλωστε, όλοι χρειαζόμαστε διαφορετικά ο ένας την άλλη σε αυτή την περίοδο που διανύουμε.

Έχε στο νου σου ότι το σώμα σου μπορεί να είναι υγιές και δυνατό και χωρίς άσκηση για αυτό το διάστημα και ότι μπορείς να ζήσεις και χωρίς το γυμναστήριο.

Για πολλά άτομα ακόμα και χωρίς διατροφική διαταραχή, η άσκηση αποτελεί ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της καθημερινότητάς τους και η απουσία της μία από τις μεγαλύτερες απώλειες στο νέο τρόπο ζωής. Βέβαια, η απουσία άσκησης στην ανάρρωση από μία διατροφική διαταραχή μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερα μεγάλη σημασία. Κι όμως, μπορείς να ζήσεις χωρίς γυμναστική- και μάλιστα, θα δεις ότι μπορείς να είσαι και μια χαρά. Προσπάθησε να σου θυμίζεις ότι οι περισσότερες ανησυχίες σου είναι μάλλον παράλογες: ότι οι μύες έχουν μνήμη και δεν θα χάσεις τα οφέλη της γυμναστικής που έκανες μέχρι σήμερα σε ένα μήνα, ότι, ακόμα κι αν δε γυμνάζεσαι, συνεχίζεις να χρειάζεσαι τροφή και πως ίσως όλο αυτό είναι μία καλή ευκαιρία για το σώμα σου να αναρρώσει, να ξεκουραστεί και να φορτίσει μπαταρία για να επανέλθεις σε όσα έκανες πριν, ακόμα πιο δυνατός. –

Μάλιστα, ίσως αυτή τη στιγμή το σώμα και ο ψυχισμός σου να χρειάζονται περισσότερο την φροντίδα σου και όχι την πίεση της άσκησης και την πειθαρχία που μπορεί να σου επιβάλλεις μέχρι σήμερα.

Παρόλα αυτά, επειδή η κίνηση είναι σημαντική και για την ψυχική μας υγεία και περισσότερο στην συνθήκη που βιώνουμε, μπορείς πάντα να βρεις ένα στρωματάκι ή ακόμα και ένα μαλακό χαλί που υπάρχει στο σπίτι, και να βάλεις στη ζωή σου καθημερινές διατάσεις ή γιόγκα. Τέτοια κίνηση, θα σε βοηθήσει να χαλαρώσεις, αλλά και να διατηρήσεις ή να επανα-δημιουργήσεις την επαφή με το σώμα σου και τις ανάγκες του.

Φτιάξε μία ρουτίνα που θα σε βοηθάει να κρατήσεις όσο δυνατόν πιο δυνατό το ”υγιές” σου κομμάτι

Δημιούργησε την καινούρια ρουτίνα σου, σύμφωνα με τις δεδομένες συνθήκες. Προσπάθησε να κρατάς σταθερές τις ώρες των γευμάτων σου κάθε μέρα και μη διαπραγματεύεσαι το αν εκείνη την ώρα πεινάς ή όχι. Αν είναι εφικτό και αν σε βοηθάει, κάνε τα κυρίως γεύματά σου παρέα με κάποιο άλλο άτομο που μένετε μαζί.

Επιπλέον, απέφυγε το περιττό στρες και άγχος: μη βλέπεις ειδήσεις 24/7 και αντίθετα, επίλεξε να χαλαρώσεις με κάποιο βιβλίο, ένα αφρόλουτρο ή κάποιο podcast. Τέλος, στον ελεύθερο χρόνο σου, μπορείς να ασχοληθείς με κάποιο δημιουργικό χόμπι, όπως κάποια κατασκευή, ζωγραφική ή την εκμάθηση ενός μουσικού οργάνου, ώστε να αποφύγεις να αναλώνεσαι και να φθείρεσαι στις σκέψεις που μπορεί να δημιουργεί η διατροφική διαταραχή.

Τέλος, μείνε σε όσο το δυνατότερον στενότερη επαφή με τους φίλους, τους αγαπημένους και όσους σε στηρίζουν, μέσω του διαδικτύου.

Η συμβολή των ανθρώπων που μας στηρίζουν είναι αναμφίβολα τεράστια στην ανάρρωση από μία διατροφική διαταραχή. Και ευτυχώς, οι δυνατότητες της τεχνολογίας σήμερα είναι πάρα πολλές και, ακόμα και αν δε μπορείς να βρεθείς από κοντά με αυτόν τον κύκλο σου, μπορείς οποιαδήποτε ώρα να έρθεις σε επαφή μαζί τους, να συζητήσεις, να αποσυμπιεστείς ή ακόμα και να ζητήσεις τη βοήθειά τους.

Και φυσικά, διατήρησε την επαφή με τους θεραπευτές σου, μέσω του διαδικτύου.

Όσα είπαμε παραπάνω, δεν αντικαθιστούν, φυσικά, τη βοήθεια και υποστήριξη που θα προσφέρει ο θεραπευτής σου, όπως και τη σχέση που μπορεί να έχεις μαζί του. Διατήρησε ει δυνατόν την τακτική σας επαφή, μείνε ειλικρινής και, αν το χρειάζεσαι, ζήτα τη βοήθειά του. Πιο πολύ τώρα από ποτέ, είναι η ώρα να επωφεληθείς της τεχνολογίας, για να περάσει και αυτό το εμπόδιο όσο πιο ανώδυνα γίνεται.

Επιμέλεια κειμένου: Δάφνη Νταλάπα
Μαίρη Αλέξη

Χριστούγεννα: για τους περισσότερους μία περίοδος που σημαίνει ξεκούραση, ξεγνοιασιά, οικογενειακές/φιλικές μαζώξεις, εορταστικά τραπέζια, δώρα, φωτεινά λαμπάκια και χαρούμενα πρόσωπα.

‘’Για τους περισσότερους’’- γιατί για όσες κι όσους από μας αναρρώνουν από μία διατροφική διαταραχή, τα Χριστούγεννα είναι ίσως η πιο στρεσογόνος περίοδος του χρόνου. Όσο περίεργο κι αν φαίνεται από την εξωτερική ματιά, όλες αυτές οι συγκεντρώσεις γύρω από ένα τραπέζι, η άνεση και η ξεγνοιασιά των γύρω με το φαγητό, ακόμα και ο χρόνος με την οικογένεια, μπορεί για πολύ κόσμο που παλεύει με μια Δ.Δ. να προκαλέσει τρομερό άγχος και να πυροδοτήσει πολλά δυσάρεστα συναισθήματα.

Εάν ανήκεις στα άτομα που αναρρώνουν, μάλλον όσες συμβουλές και να διαβάσεις και όσο καλά και να ξέρεις τι να περιμένεις, τα Χριστούγεννα θα είναι μία δύσκολη περίοδος- όμως, με μικρά βήματα προετοιμασίας, μπορεί να είναι λιγάκι πιο εύκολο. Και, μιλώντας από πρώτο χέρι, χρόνο με το χρόνο, και δοκιμή τη δοκιμή, και όσο μαθαίνεις τι βοηθάει και τι δεν χρειάζεσαι, γίνεται αλήθεια καλύτερο.

Μερικά πολύ απλά πράγματα που μπορείς να κάνεις φέτος για να απαλύνεις τη δυσκολία και το στρες:

  Προσάρμοσε τη δική σου διατροφική ‘’ρουτίνα’’

Αυτές οι μέρες, σχεδόν ΄επιβάλλουν’ τις διατροφικές υπερβολές, με τα πλούσια τραπέζια, τα γλυκά και το άφθονο αλκοόλ. Να θυμάσαι,όμως, ότι δεν σε υποχρεώνει κανείς να συμβαδίσεις ή να ακολουθήσεις τους γύρω σου στο τραπέζι- και δεν είναι κανενός η δουλειά σε ένα τέτοιο περιβάλλον, να τσεκάρει, να συμβουλεύει ή απλά να γνωμοδοτεί πάνω στο πόσο και τι τρώει ο κάθε παρευρισκόμενος. Κάτι που μπορεί να βοηθήσει είναι να συζητήσεις από πριν με το θεραπευτή/διαιτολόγο σου, ώστε να προσαρμόσεις τη ρουτίνα που ακολουθείς διατροφικά στις συνθήκες και περιστάσεις των ημερών και με γνώμονα μόνο τη δική σου ασφάλεια, αλλά και ανάγκες.

Επικοινώνησε με αυτούς που εμπιστεύεσαι

Κατά πάσα πιθανότητα, τις ημέρες αυτές είναι δύσκολο να βρεις ανά πάσα στιγμή κάποιον από τος θεραπευτές σου. Όμως, εάν γύρω σου έχεις ανθρώπους που στην καθημερινότητά σου εμπιστεύεσαι και νιώθεις ασφάλεια, είναι πάντα- ΠΑΝΤΑ- καλή ιδέα να στραφείς σε αυτούς, ειδικά αυτές τις ημέρες που μπορεί να υπάρξουν πολλές στις στιγμές που νιώθεις ότι σε βάζει κάτω. Δε χρειάζεται πάντα να ζητήσεις βοήθεια αυτό καθ’ αυτό. Τις περισσότερες φορές, μετά από ένα οικογενειακό τραπέζι ή μια έξοδο για φαγητό ή ή ή.. ίσως να αρκεί ακόμα και μια κουβέντα από το τηλέφωνο, μία βόλτα ή να περάσεις απλά λίγο χρόνο στη σιωπή, πλάι σε έναν άνθρωπο που σε κάνει να νιώθεις ασφαλής. Φυσικά, είναι πολύ δύσκολο το να στραφείς προς τα έξω, σε στιγμές που μπορεί οι ενοχές, η αυτο-λύπηση, ο θυμός σου να σε καταβάλλουν, αλλά σίγουρα αξίζει μία δοκιμή. (Και, φιλική υπενθύμιση:δεν γίνεσαι βάρος.)     

  Μην πιέζεσαι να περάσεις καλά

Σίγουρα θα ήθελες πολύ να περνάς τις γιορτές όπως ο περισσότερος κόσμος, μέσα στη χαλάρωση, τη χαρά και το ‘δε με νοιάζει’. Στην πραγματικότητα,όμως, αυτή η ιδέα των ‘’ιδανικών Χριστουγέννων’’ δεν υπάρχει- και αν καταφέρεις να δεις αρχικά την περίοδο των γιορτών ως απλά μία ευκαιρία να ξεκουραστείς, να περάσεις περισσότερο χρόνο με ανθρώπους που η καθημερινότητα δεν επιτρέπει ή ακόμα και να έχεις περισσότερο χρόνο για σένα, ένα μεγάλο μέρος της πίεσης που σε φορτώνει υποχωρεί. Δεν χρειάζεται να περάσεις ‘’κάπως’’, δεν χρειάζεται να κάνεις συγκεκριμένα πράγματα, και στην τελική το τι σημαίνει ‘‘περνάω καλά’’ δεν είναι για όλους ίδιο.

Διοργάνωσε εσύ κάτι

Φυσικά, εννοώ κάτι που να μην έχει σχέση με φαγητό! Δεν είναι καθόλου ωραίο και σίγουρα βοηθητικό, να στερείσαι των δικών σου ανθρώπων, επειδή δυσκολεύεσαι σε αυτή τη φάση με το φαγητό και τις συγκεντρώσεις όπου είναι το επίκεντρο. Μπορείς όμως να κανονίσεις κάτι άλλο, μεσημεριανή βόλτα ή καφέ, χριστουγεννιάτικο σινεμά, βραδιά με επιτραπέζια, οτιδήποτε σας κάνει να περνάτε κοινό χρόνο και να νιώθετε όλοι άνετα (συμπεριλαμβανομένου, αυτή τη φορά, και εσένα!). 

  Βάλε τα όριά σου- είναι εντάξει να πεις ‘’όχι’’

Όντως: είναι εντάξει να πεις όχι. Σε τραπέζια που δεν θέλεις να πας γιατί δε νιώθεις ασφαλής με τον κόσμο που θα είναι, σε περιστάσεις που μπορεί να πυροδοτήσουν τόσο άσχημα τη διαταραχή που μετά θα χρειαστείς 5 μέρες να μπορέσεις να ξαναβγείς, στην πίεση να φας περισσότερο/λιγότερο/συγκεκριμένα. Αν πρόκειται για ανθρώπους που γνωρίζουν τις δυσκολίες σου και καταλαβαίνουν ή έχεις ανάγκη να εξηγήσεις, μπορείς να το κάνεις. Και χωρίς να το κάνεις όμως, το να θέτεις τα όριά σου και να μην εκτίθεσαι συνεχώς σε καταστάσεις μη υγιείς για σένα, δεν έχει τίποτα κακό.

 Επίσης, το όχι σου είναι σημαντικό και απόλυτα εντάξει, σε συζητήσεις που δεν θέλεις να συμμετέχεις, και ξεκινάνε κάπως έτσι: ‘’Σε βλέπω καλύτερα..’’, ‘’Πω πω φέτος τις γιορτές έβαλα 5 κιλά’’, ‘’Μπράβο που έβαλες τόσο μεγάλο κομμάτι βασιλόπιτα’’, ”είσαι τόσο τυχερή που είσαι αδύνατη’’. Δε χρειάζεται να συζητήσεις οτιδήποτε, χρειάζεται ίσως να καταλάβαιναν λίγο περισσότερο τι σημαίνουν για σένα τέτοια σχόλια- αλλά μέχρι να συμβεί αυτό, μπορείς να διακόψεις τη συζήτηση όσο απότομα ή ευγενικά θέλεις, να δοκιμάσεις να εξηγήσεις ή όχι, ακόμα και να απομακρυνθείς από το τραπέζι για λίγο αν αυτό χρειάζεσαι. Μην ξεχνάς ότι δεν είναι αγένεια, δεν προβάλεις, δεν ‘χαλάς την ατμόσφαιρα’. Γιατί πραγματικά, σε τέτοιες περιστάσεις, ο περισσότερος κόσμος δε μπορεί να αντιληφθεί πως το βιώνουμε εκείνη τη στιγμή, έτσι με όποιο τρόπο κι αν χρειάζεται να πάρεις το χώρο σου και να προστατευτείς, χαίρει σεβασμού.

  Προσπάθησε να σου επιτρέψεις να πεις ‘’ναι’’

Ξέρεις πολύ καλά πόσο μικρά είναι τα βήματα για την ανάρρωση. Έτσι, πέρα από το να έχεις στο νου σου το να φροντιστείς λέγοντας τα απαραίτητα όχι, αν νιώθεις ότι φέτος το έχεις, δοκίμασε να κάνεις και κάτι διαφορετικό. Δοκίμασε να φας μαζί με τους άλλους, αλλά αντί για ένα τεράστιο τραπέζι γεμάτο ανθρώπους που δε γνωρίζεις, επίλεξε τους πιο κοντινούς σου φίλους, σε ένα οικείο σου χώρο. Προσπάθησε να επιτρέψεις στον εαυτό σου να φάει ένα μικρό κομμάτι βασιλόπιτα. Πήγαινε στο τραπέζι που αποφεύγεις χρόνια ενώ θέλεις να δεις τα πρόσωπα που θα παρευρίσκονται γιατί φοβάσαι το φαγητού (και αν το χρειάζεσαι, πάρε μαζί το δικό σου τάπερ). Δοκίμασε να κάνεις κάτι καινούριο, οτιδήποτε κι αν είναι αυτό, όσο μικρό κι ασήμαντο κι αν φαίνεται.Μπορεί να μη λειτουργήσει με την πρώτη, μπορεί να μην πάει ακριβώς όπως το φανταζόσουν αλλά τίποτα καινούριο που δοκιμάζεις δεν μπορεί να θεωρηθεί αποτυχία, και μόνο η δοκιμή είναι αρκετά τεράστιο βήμα (ε και μπράβο σου). Κι επίσης, κάτι που δε μπορούσες μέχρι σήμερα να κάνεις δε σημαίνει ότι δε θα μπορείς να κάνεις και αύριο, θέλει όμως να σου δώσεις χρόνο και υπομονή.

(Και κάτι για όσους προσπαθούν να στηρίξουν τις γιορτές κάποιον με διατροφική: Επιστροφές σε οικογενειακά σπίτια, τραύματα που μπορεί να έχουμε σχετίσει με συγκεκριμένα περιβάλλοντα, φαγητό και τραπέζια-όσα συμβαίνουν, για πολλούς από εμάς είναι αφορμή για τεράστιο πόνο, αμφισβήτηση, πισωγυρίσματα και υποτροπές. Γι αυτό, επειδή  είναι ήδη δύσκολο, σχόλια όπως ”πάχυνες/αδυνάτισες (ακόμα κι αν το λέτε ως θετικό σχόλιο, ΔΕΝ είναι)/φάε λίγο/μην τρως τόσο/τι έφαγες/ πόσο έφαγες” ή ακόμα και τύπου ”αύριο γυμναστήριο να χάσουμε ότι φάγαμε” κλπ, είναι από άχρηστα έως κακοποιητικά. Δεν είναι καθόλου εύκολο να καταλάβετε πως λειτουργεί το μυαλό ενός ατόμου που παλεύει με κάποια Δ.Δ., κι ευτυχώς δε χρειάζεται να καταλάβετε. Προσπαθήστε να ακούτε, και να δώσετε λίγο χώρο και χρόνο στο άτομο να εκφράσει το ίδιο τι χρειάζεται. Γιατί, δε μπορείτε πάντα να βοηθήσετε, αλλά μπορείτε να μην κακοποιείτε παραπάνω.)

Tο γεγονός ότι η ανορεξία αφορά στα κιλά ενός ατόμου, αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους μύθους για τη διαταραχή. Ο περισσότερος κόσμος -αλλά και τα διαγνωστικά κριτήρια του DSM- θεωρεί ότι η ανορεξία συνδέεται με το πολύ χαμηλό σωματικό βάρος. Μάλιστα, σε πολλές χώρες, αυτό αποτελεί το βασικό κριτήριο και στους ιατρικούς κύκλους για να δεχτεί θεραπεία ένας ασθενής.

Κι όμως, πρόσφατη μελέτη από την Αυστραλία έρχεται να επιβεβαιώσει ότι τα πράγματα δεν είναι ακριβώς έτσι: ένα 31% των εφήβων που εισάγονται στο νοσοκομείο με νευρική ανορεξία, εμφανίζουν όλα τα συμπεριφορικά και σωματικά συμπτώματα της ασθένειας, χωρίς να είναι ελλιποβαρείς.

Η διαιτολόγος Melissa Whitelaw του Πανεπιστημίου της Μελβούρνης, εξέτασε 171 ανορεκτικούς ασθενείς από 12 έως 19 ετών, που εισήχθησαν στο πρόγραμμα διατροφικών διαταραχών του  Royal Children’s Hospital της Μελβούρνης, ανάμεσα στο 2005 και 2013.

Τα ευρήματα:

-51% των ασθενών εμφάνιζε ‘’άτυπη’’ ανορεξία- δηλαδή, εμφανή ψυχοπαθολογία της διατροφικής διαταραχής, χωρίς να είναι ελλιποβαρείς

-Η μεγάλη απώλεια βάρους και όχι το πολύ χαμηλό βάρος, βρέθηκε συνδεδεμένη με τους πολύ χαμηλούς καρδιακούς παλμούς, σε σημείο να απειλείται η ζωή των ασθενών- μία επιπλοκή της ανορεξίας που επιβάλλει την εισαγωγή στο νοσοκομείο

-Οι ασθενείς με ‘’μη τυπική’’ ανορεξία, υπέφεραν επίσης από χαμηλή πίεση του αίματος και διαταραχή ηλεκτρολυτών.

-Καμία επιπλοκή δε βρέθηκε ανεξάρτητα συνδεδεμένη με το πολύ χαμηλό βάρος, που θεωρείται το τυπικό σύμπτωμα-ορόσημο της ανορεξίας

-Κανένας από τος ασθενείς δε βρισκόταν υπό παρακολούθηση από κάποιον επαγγελματία υγείας για την απώλεια βάρους του, τη σχέση του με το φαγητό ή τις μεθόδους μέσω των οποίων έχασε βάρος

-Οι ασθενείς με ‘’μη τυπική’’ ανορεξία μπορεί να είχαν απώλεια περίπου του 1/4 του σωματικού τους βάρους, όμως το σώμα μπορεί να μπει σε αυτό που ονομάζουμε  “starvation mode’’ -κάτι σαν ‘’λειτουργία σε συνθήκες λιμού’’ – ακόμα και αν χαθεί πολύ γρήγορα μόλις το 10% του σωματικού βάρους, προκαλώντας πολύ χαμηλούς καρδιακούς παλμούς για τη διατήρηση της ενέργειας του σώματος

Όπως πολύ συχνά συμβαίνει, οι ασθενείς με μη τυπική ανορεξία, μπορεί να ενθαρρύνονται από ασθενείς ή επαγγελματίες υγείας να χάσουν βάρος, και οι συνεχιζόμενοι έπαινοι και ενθάρρυνση για τη ‘’βελτιωμένη’’ εξωτερική τους εικόνα, τους ωθεί σε περαιτέρω απώλεια βάρους.

Όπως τονίζει η Whitelaw ‘εάν κάποιος έφηβος χάνει βάρος, ανεξάρτητα του τι βάρος έχει, πρέπει να παρακολουθείται από κάποιο επαγγελματία υγείας, για να βεβαιώνεται ότι η απώλεια βάρους είναι υγιής και γίνεται σταδιακά’. Ακόμα, πολύ βασικό: ‘Πρέπει να παρακολουθείται η διαιτητική πρόσληψη του ασθενούς, καθώς και η σχέση του με το φαγητό, για τυχόν σημάδια ότι εμφανίζει κάποια διατροφική διαταραχή. Σε μεγάλες απώλειες βάρος, συνίσταται επιπλέον και προσεκτική αξιολόγηση της ιατρικής κατάστασης του ασθενούς.’

Ο περισσότερος κόσμος μπορεί να αντιληφθεί γιατί ένας ελλιποβαρής ασθενής χρειάζεται να αυξήσει το βάρος του, αλλά εκπλήσσεται όταν πρόκειται για κάποιον μέσα ή και πάνω από το υγιές εύρος σωματικού βάρους.

Κι όμως, όταν ένα σώμα, οποιουδήποτε βάρους, φτάσει σε αυτή τη ‘’λειτουργία λιμού’’, ο μόνος τρόπος για να αυξηθούν οι παλμοί της καρδιάς, είναι η επαναπρόσληψη τροφής και η αύξηση βάρους.

Έτσι, ‘oι οικογένειες, οι δάσκαλοι, οι γυμναστές και οποιοσδήποτε από τον κύκλο τους, δεν πρέπει να καθυστερήσει να αναζητήσει βοήθεια για έφηβους με ανησυχητικά μοτίβα στη διατροφή και απώλεια βάρους, ακόμα και αν δεν πρόκειται για ελλιποβαρή άτομα’, σύμφωνα με τη διαιτολόγο.

Η ανάγκη έχει από καιρό εμφανιστεί, αλλά και με τα νέα δεδομένα, η Whitelaw εξέφρασε την επιτακτικότητα της αλλαγής των διαγνωστικών κριτηρίων του DSM για τη νευρική ανορεξία, όπου το βάρος του ασθενούς είναι ο πρώτος παράγοντας που λαμβάνεται υπόψιν ώστε να διαγνωστεί η διαταραχή.

Πράγματι, οι μη ελλιποβαρείς ασθενείς με ανορεξία, εμφανίζουν τον ίδιο κίνδυνο με τους ‘’κατά-DSM’’ ανορεκτικούς ασθενείς, καθώς και όμοιο βίωμα. Και ενώ η αμηνόρροια που μέχρι πρότινος εντασσόταν στα κριτήρια της νευρικής ανορεξίας, αφαιρέθηκε από το DSM, το βάρος συνεχίζει να θεωρείται από πολλούς στον ιατρικό κόσμο βασικό σύμπτωμα, θέτοντας πολλούς ασθενείς σε κίνδυνο να μη λάβουν εγκαίρως ή ολοκληρωμένα την απαραίτητη θεραπεία.

Τελικά, όπως η Whitelaw πολύ σωστά προτείνει: ‘Οφείλουμε να επαν-ορίσουμε την ανορεξία, καθότι ένα μεγάλο ποσοστό των ασθενών με ανορεξία είναι μη τυπικά ασθενείς, και έτσι δυσκολότερο να διαγνωστούν. Ο ορισμός δεν έπρεπε να αναφέρεται στην απώλεια βάρους, και όχι απλά στο χαμηλό σωματικό βάρος.’