“Αντικατέστησα τη λευκή ζάχαρη στον καφέ μου με καστανή, για να γλιτώνω θερμίδες”.. Δεν είναι λίγες οι φορές που έχουμε ακούσει από ανθρώπους οι οποίοι θέλουν να χάσουν βάρος να λένε αυτήν ή παρόμοιες φράσεις. Έχει όμως κάποια βάση αυτό;

Η ζάχαρη, η οποία κατά την εισαγωγή της στο εμπόριο πίσω στο χρόνο ήταν προνόμιο των πλουσίων, πλέον έχει φτάσει να είναι ένα συστατικό που βρίσκεται παντού, είτε φανερά είτε κρυφά. Και χάρη και στην έμφυτη τάση του ανθρώπου να έλκεται από τις γλυκές γεύσεις, έχει γίνει η πιο γλυκιά ”εξάρτηση” των περισσότερων καταναλωτών.

Ως φυσικό συστατικό, θα τη συναντήσουμε στο μέλι, τα φρούτα και τα λαχανικά. Ενώ εμπορικά, παράγεται από το ζαχαροκάλαμο και τα σακχαρότευτλα, με συνεχή παραγωγική διαδικασία, όπου έγκειται και η διαφοροποίηση της σε λευκή ή καστανή ζάχαρη.

Ας το εξηγήσουμε, όμως, λίγο παραπάνω.

Η λευκή κρυσταλλική ζάχαρη προέρχεται από ζαχαροκάλαμα ή ζαχαρότευτλα, με το τελικό προϊόν της καθαρισμένο από κάθε είδους βρωμιάς. Διατίθεται σε ποικίλες μορφές ανάλογα με το πάχος των κρυστάλλων της, όπως για παράδειγμα η απλή κρυσταλλική ζάχαρη και η ζάχαρη άχνη. Πέρα από τις προσμίξεις όμως, κατά τη διαδικασία της παρασκευής της, απομακρύνονται και όλες οι βιταμίνες και μέταλλα που υπάρχουν στο αρχικό φυτό. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η λευκή ζάχαρη να μην περιέχει κανένα θρεπτικό συστατικό, πέρα από τη σουκρόζη, που αποδίδει 16 θερμίδες ανά κουταλάκι του γλυκού (5 γρ).

Η καστανή ζάχαρη τώρα, είναι στην ουσία ότι ακριβώς και η λευκή, με τη διαφορά ότι προστίθεται μελάσα. Η μελάσα είναι ένας παχύρρευστος χυμός που προέρχεται από τα ζαχαρότευτλα σε ένα ενδιάμεσο στάδιο παρασκευής της ζάχαρης. Εξαιτίας της μικρότερης επεξεργασίας που έχει δεχτεί, μπορεί να αποτελέσει πηγή ασβεστίου, μαγνησίου, καλίου, σιδήρου και χαλκού και μερικών βιταμινών (κυρίως πηγή του συμπλέγματος B).

Όμως, στην καστανή ζάχαρη συγκεκριμένα, η μελάσα ανιχνεύεται σε τόσο μικρή ποσότητα, ώστε είναι επαρκής, μεν, για να της δώσει το χαρακτηριστικό καστανό της χρώμα, δεν είναι αρκετή, δε, για να προσφέρει το πλήθος αυτό των θρεπτικών της οφελών για τον άνθρωπο.

Και τελικά, ακόμα και όσον αφορά στο θερμιδικό περιεχόμενο, η διαφορά της λευκής από την καστανή ζάχαρη είναι μηδαμινές. Οι διαφορές στις θερμίδες μεταξύ καστανής και λευκής ζάχαρης είναι ελάχιστες- ενώ, μάλιστα, η καστανή ζάχαρη θα μπορούσε να περιέχει κάποια παραπάνω θερμιδική αξία από τη λευκή, λόγω της μελάσας που προαναφέρθηκε!

Καταλαβαίνουμε, λοιπόν. από όλα τα παραπάνω, ότι η αντικατάσταση της λευκής ζάχαρης στον καφέ με την καστανή, δεν έχει κάποιο θερμιδικό ή θρεπτικό όφελος για τον καταναλωτή. Ίσα- ίσα, πρόκειται από  τους μύθους-παγίδες που κατά καιρούς ακούμε γύρω από τη διατροφή, και εύκολα ο καθένας μας, αν δε γνωρίζει, μπορεί να πέσει μέσα. Επιλέγουμε, τελικά, να καταναλώσουμε κάτι που νομίζουμε ότι είναι υγιεινό ή, τέλος πάντων, λιγότερο επιβαρυντικό για το σώμα μας, χωρίς στην πραγματικότητα να είναι.

Φυσικά, δεδομένου ότι η υψηλή κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων ζάχαρης μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στον οργανισμό μας, σίγουρα θα ήταν ωφέλιμη μια προσπάθεια αποφυγής της, ή έστω ελάττωσής της. Αλλά, εάν τελικά απολαμβάνουμε περιστασιακά τη ζάχαρη στον καφέ μας, ας επιλέξουμε αυτή που μας ταιριάζει καλύτερα γευστικά, και ας μην πέφτουμε ‘θύματα’ σε τέτοιες συγκρίσεις-παγίδες.

Κάθε χρόνο, κάπου στα μέσα Νοέμβρη, έρχεται ο πρώτος πελάτης με αγωνία στο βλέμμα και λέει «Τώρα που ξεκινάνε τα μελομακάρονα τι κάνουμε;». Και βλέπεις ότι αυτή η αγωνία είναι πραγματική, ότι είναι ήδη παραδομένος στην δύναμη που ο ίδιος τους έχει προσδώσει.

Η απόκριση μου είναι κάθε φορά η ίδια, να τους εξηγήσω την άποψή μου για την ύπαρξη όλου αυτού του παροξυσμού γύρω από το εν λόγω γλυκό. Η πρώτη φράση λοιπόν που λέω είναι «σιγά το γλυκό!». Εκεί έρχεται αντίδραση, επιχειρηματολογία και μία, όλο θέρμη, υποστήριξη του ιερού μελομακάρονου.

Και εξηγώ: «σιγά το γλυκό, αν το καλοσκεφτείς είναι ένα σιροπιασμένο μπισκότο με κανέλα και μπαχαρικά». Ως γλυκό καθαυτό, δεν έχει κάποια από τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά στην υφή του που προκαλούν έντονη απόλαυση. Όπως έχει για παράδειγμα ένα σουφλέ σοκολάτας με τον συνδυασμού του ζεστού κέικ με την ρευστή λάβα στο κέντρο του ή του παγωτού που από στερεό μετατρέπεται σε υγρό μόλις ακουμπήσει στην γλώσσα. Τέτοιες εναλλαγές και εκπλήξεις θα έλεγα στην υφή, μας εθίζουν ενισχύοντας την έκκριση ντοπαμίνης στον εγκέφαλο. Στο μελομακάρονο κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Οπότε η έντονη λαχτάρα μας, είναι εξ αιτίας του συμβολισμού του.

Τα μελομακάρονα κατ’ εξοχήν μας θυμίζουν Χριστούγεννα. Ευχάριστες μέρες διακοπών μαζί με την οικογένεια, όπου τα ετοιμάζαμε μαζί με τη μαμά ή την γιαγιά «για να μυρίσει» το σπίτι. Για να νιώσουμε ότι αυτές οι μέρες είναι ξεχωριστές, και μέσα από τις συνταγές που τις σηματοδοτούν. Πόσο νόημα έχει όμως αυτό όταν η κατανάλωση του ξεκινάει 1,5 μήνα πριν;

Και μαζί με την πώληση του, ξεκινάνε και τα αστεία περί μελομακάρονου. Τα social κατακλύζονται από memes όλα με κεντρικές ιδέες «άρχισε η εποχή του μελομακάρονου, δεν θα χωράμε από τις πόρτες τον Γενάρη» ή «πήγα στην κουζίνα για νερό και έφαγα 40 μελομακάρονα». Και σωρεία αστείων αλλά και άρθρων «μελομακάρονο ή κουραμπιές;» λες και είναι διαμάχη ΠΑΟΚ – Ολυμπιακός. Γιατί αυτό το δίπολο; Και μελομακάρονο και κουραμπιές και δίπλες και σοκολατένια Αγιοβασιλάκια και ότι άλλο θέλεις να φας!

Το μόνο αποτέλεσμα που έχουν αυτά τα «αστεία» είναι να μας κάνουν πλύση εγκεφάλου, να δεχόμαστε άκριτα ότι με τα μελομακάρονα αυτή είναι η συνθήκη. Να τα τρώμε πέντε -πέντε. Ότι αν τα δούμε δεν μπορούμε να αντισταθούμε. Το λέμε τόσο συχνά -για πλάκα ή μη- στον εαυτό μας, που το έχουμε πιστέψει ως αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα. Όπως γίνεται με τα «αστεία» για τη Δευτέρα. «Ωχ Δευτέρα πάλι, χάλια μέρα, πω πω θα πάω στη δουλειά» κτλ. Και μ’ αυτά και μ’ αυτά, από ένα χαζό αστείο, πολύς κόσμος ξεκινάει την εβδομάδα του στην καλύτερη άκεφος, γιατί απλά είναι Δευτέρα!

Το μελομακάρονο, είναι ένα γλυκό όπως όλα τα υπόλοιπα γλυκά που ξέρεις να τα διαχειρίζεσαι. Ναι, είναι φορτωμένο με μνήμες και συναίσθημα, και καλά κάνει! Όμως είναι απλώς ένα γλυκό. Ένα γλυκό που σου αρέσει και αγαπάς και μπορείς να σταθείς απέναντι του όπως όλα τα γλυκά που σου αρέσουν και αγαπάς. Μην του προσδίδεις δύναμη που δεν έχει και μην παραιτείσαι απέναντι του. Είναι Χριστούγεννα, και απλώς αντί για άλλα γλυκά, τρώγε μελομακάρονα αφού σου αρέσουν. Τόσο απλά και τόσο συνειδητά.

Το έχουμε ζήσει όλοι: σε ένα εορταστικό τραπέζι ή στην καλοκαιρινή ταβέρνα, μετά από μια μεγάλη κατανάλωση φαγητού, να νιώθουμε ότι δε μπορούμε να κατεβάσουμε ούτε μία παραπάνω μπουκιά. Μέχρι τη στιγμή που θα έρθει το επιδόρπιο: τότε, ξαφνικά, «βρίσκεται χώρος» και, τελικά, φαίνεται ότι μπορούμε να φάμε λιγάκι, έως και πολύ, παραπάνω.

Ένα πολύ ενδιαφέρον βίντεο του καναλιού vox, ερευνά και εξηγεί με απλά λόγια αυτό το φαινόμενο.

Αυτή η ‘μαγική’ ικανότητά μας να κάνουμε χώρο στο στομάχι μας όταν θα έρθει το γλυκό, είναι στην πραγματικότητα ένα εξελικτικό πλεονέκτημα, που βοήθησε το είδος μας να επιβιώσει, και χρησιμεύει μέχρι σήμερα στο να μένουμε υγιείς.

Τα διαφορετικά φαγητά μας προμηθεύουν με διαφορετικά θρεπτικά συστατικά, τα οποία βοηθούν το σώμα μας, καθένα με το δικό του τρόπο, να λειτουργεί φυσιολογικά. Έτσι, όταν έχουμε -και καταναλώνουμε- συγκεκριμένες τροφές μπροστά μας, κάποια στιγμή ο εγκέφαλος μας δίνει το μήνυμα του κορεσμού- ακόμα κι αν στην πραγματικότητα το στομάχι μας έχει ακόμη χώρο για τροφή. Χάνουμε, ύπο μία έννοια, το ενδιαφέρον μας για τις τροφές αυτές που έχουμε ήδη καταναλώσει. Ο σκοπός αυτού; Η πολυπόθητη ποικιλία στην τροφή που, ως παμφάγα, χρειαζόμαστε. Αυτό που φάγαμε έχει συγκεκριμένα θρεπτικά συστατικά, από τα οποία είμαστε επί του παρόντος καλυμμένοι. Το σώμα μας δεν χρειάζεται άλλο απόθεμα από αυτά, τουλάχιστον για την ώρα.

Όταν, όμως, έρχεται μπροστά μας το επιδόρπιο, ακόμα κι αν είναι απλά φρούτα, φαίνεται ότι αποκτάμε εκ νέου ενδιαφέρον στην τροφή, και μπορούμε να καταναλώσουμε ακόμη και ίση ή και παραπάνω ποσότητα με αυτήν που ήδη έχουμε καταναλώσει, ανεξαρτήτως του πόσο χορτάτοι νιώθαμε πριν.

Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται από τους επιστήμονες sensory specific satiety- κάτι σαν ”κορεσμός από συγκεκριμένες γεύσεις”- και παρουσιάζεται πολύ επεξηγηματικά στο πείραμα που διεξήγαν οι συντελεστές του καναλιού vox: Όταν δόθηκε σε ένα αριθμό ατόμων ως πρώτο πιάτο μακαρόνια με τυρί, ακολουθούμενο από το ίδιο ακριβώς γεύμα ως δεύτερο πιάτο, η πλειονότητα των συμμετεχόντων έχασε το ενδιαφέρον της για το γεύμα αυτό αμέσως μετά την κατανάλωση του πρώτου πιάτου. Όταν, όμως, ως δεύτερο πιάτο ακολουθούσε το εντελώς διαφορετικό στη γεύση μας, παγωτό, φαίνεται ότι το ενδιαφέρον των συμμετεχόντων να το καταναλώσουν παρέμεινε στα ίδια επίπεδα μέχρι και τη λήξη του δεύτερου πιάτου. Έχει πολύ ενδιαφέρον, μάλιστα, το πως μοιάζει σαν να διαμορφώθηκε ανάλογα η αίσθηση του κορεσμού τους.

Αυτό εξηγεί, ακόμα, το γιατί καταναλώνουμε περισσότερο φαγητό σε περιπτώσεις που έχουμε μπροστά μας μεγάλη ποικιλία τροφών, ή, το γιατί θα καταναλώσουμε περισσότερο παγωτό αν έχουμε παραπάνω από μία γεύση στο πιάτο μας, ή περισσότερες πατάτες εάν τις συνοδεύουμε από κάποια σως ή σάλτσα, παρά αν τις καταναλώσουμε σκέτες.

Σήμερα, όπου η αφθονία της τροφής και η ποικιλία είναι σχεδόν δεδομένα στο δυτικό κόσμο, αυτός ο μηχανισμός μπορεί εύκολα να οδηγήσει στο να νιώσουμε δυσφορία, καθώς μπορεί να καταναλώσουμε μεγάλες ποσότητες τροφής που το στομάχι μας καταλήγει να δυσκολεύεται να διαχειριστεί. Σε εποχές, όμως, που οι διαφορετικές τροφές ήταν δυσεύρετες και το φαγητό λιγότερο σίγουρο, εξασφάλισε ότι ο άνθρωπος θα κατανάλωνε την ποικιλία τροφών που χρειάζεται το σώμα για να επιβιώσει, και, μάλιστα, όταν αυτές θα ήταν διαθέσιμες, σε αφθονία.

Το βίντεο του VOX:

Παιδιά και έφηβοι που καταναλώνουν αναψυκτικά με φρουκτόζη -πρόσθετη ή φυσική- εμφανίζουν σημαντική αύξηση αλλεργικών συμπτωμάτων, σύμφωνα με σχετική ανάλυση δεδομένων του National Health and Nutrition Examination Survey, που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό Annals of Family Medicine.

Ο Xueyan Wang, επιστήμονας από το τμήμα Αλλεργιών του Capital Medical University της Κίνας, και οι συνεργάτες του στην έρευνα, δήλωσαν πως “παρόλο που πολλές έρευνες έχουν ασχοληθεί με τα αίτια και τους μηχανισμούς του άσθματος μεταξύ των παιδιών, η έρευνα πάνω στις αλλεργίες και τη σχέση τους με τη διατροφή είναι πολύ περιορισμένη’’. Και συμπληρώνουν: ‘’Η αναζήτηση και εδραίωση μίας σύνδεσης μεταξύ της έκθεσης σε υπερβολικές ποσότητες φρουκτόζης στα φαγητά και ποτά και την πιθανή συνακόλουθη ανάπτυξη αλλεργιών στα παιδιά αποτελεί μία πολλά υποσχόμενη περιοχή ερευνών’’.

Οι ερευνητές μελέτησαν τις απαντήσεις 860 παιδιών 6 έως 12 χρόνων, καθώς και 1.142 εφήβων ηλικίας 13-19 ετών, σε σχετικές έρευνες του National Health and Nutrition Examination Survey από το 2005 έως το 2006. Τα ευρήματα, αφού τα δεδομένα προσαρμόστηκαν στην ηλικία, το ιστορικό άσθματος, το BMI z-score, την πρόσληψη διαιτητικών θρεπτικών ουσιών, το εάν είναι ενεργητικοί ή/και παθητικοί καπνιστές, τη φυλή και το φύλο, περιλαμβάνουν τα εξής:

Οι έφηβοι που κατανάλωναν αναψυκτικά με φρουκτόζη από μία έως τέσσερις φορές την εβδομάδα, καθώς και από πέντε φορές την εβδομάδα και πάνω, είχαν περισσότερες πιθανότητες να εκδηλώσουν αλλεργικά συμπτώματα από όσους τα κατανάλωναν μία με τρεις φορές το μήνα. Επίσης, όσοι έφηβοι κατανάλωναν χυμούς μήλου 5 ή περισσότερες φορές την εβδομάδα, είχαν περισσότερες πιθανότητες αλλεργικής ευαισθητοποίησης από όσους έπιναν τέτοιους χυμούς μία με τρεις φορές το μήνα.

Όσον αφορά τα παιδιά, όσα κατανάλωναν μη διαιτητικούς χυμούς πέντε ή και περισσότερες φορές την εβδομάδα, εμφάνισαν σημαντικά περισσότερες πιθανότητες να ευαισθητοποιηθούν σε αλλεργίες από αυτά που τα κατανάλωναν μόνο μία με τρεις φορές το μήνα.

Τα αποτελέσματα της έρευνας, υποδεικνύουν ένα μοτίβο που αφήνει χώρο για ισχυρές συνδέσεις μεταξύ της υψηλής κατανάλωσης φρουκτόζης σε αναψυκτικά και χυμούς και την εμφάνιση αλλεργικών συμπτωμάτων και αλλεργικής ευαισθητοποίησης. Φυσικά, καθώς οι έρευνες στο πεδίο είναι ακόμα ελάχιστες, οι συνδέσεις αυτές παραμένουν υποθέσεις.

Το σίγουρο είναι ότι σε μία εποχή που η εμφάνιση αλλεργιών και των συμπτωμάτων τους σε παιδιά και εφήβους αυξάνουν ραγδαία υπάρχει η ανάγκη για μελλοντική μελέτη πάνω στο ζήτημα, για την εξαγωγή συμπερασμάτων- και φυσικά τη λήψη περαιτέρω μέτρων πρόληψης και αντιμετώπισης τους.

Από τις προϊστορικές ήδη περιόδους, που ο άνθρωπος ήταν κυνηγός και συλλέκτης, και όπου η τροφή ήταν δυσεύρετη, τα σώματά μας ήταν προγραμματισμένα να ζητούν αλάτι, λίπος, και ζάχαρη, και ο εγκέφαλος μας, μάλιστα, να παίρνει πολύ μεγάλη ευχαρίστηση από αυτά. Ο λόγος φυσικά ήταν η επιβίωση, μιας η φυσική ζάχαρη των φρούτων υποδήλωνε ότι αυτά ήταν ώριμα και κατάλληλα προς βρώση, το λίπος του εξασφάλιζε αρκετή ενέργεια για τις ημέρες που δεν θα είχε τροφή και το αλάτι τον προστάτευε από την αφυδάτωση. Αυτός ο βιολογικός μηχανισμός συνεχίζει να ισχύει μέχρι σήμερα. Πώς μπορούμε, λοιπόν, στην εποχή μας, όπου το αλάτι, η ζάχαρη, το λίπος είναι παντού στις τροφές που καταναλώνουμε, να υπερνικήσουμε αυτή τη φυσική μας επιθυμία;

Σύμφωνα με μελέτες των τελευταίων ετών, υπάρχουν πλέον στοιχεία ότι εάν για μερικές εβδομάδες αποκλείσουμε από τη διατροφή μας τα junk φαγητά και τα επεξεργασμένα τρόφιμα, το αίσθημα της γεύσης μας θα αρχίσει να μεταβάλλεται, κι έτσι σιγά-σιγά, να μπορούμε να αντιμετωπίσουμε την ανάγκη μας για όλο και μεγαλύτερες ποσότητες αλατιού, ζάχαρης και λίπους, επιστρέφοντας σε μία φυσιολογική και υγιή κατανάλωσή τους.

Όπως ακριβώς, δηλαδή, οι γευστικοί μας κάλυκες, ο εγκέφαλος και το σώμα μας συνήθισε να καταναλώνει τέτοιες μεγάλες ποσότητες, χωρίς στην πραγματικότητα να τις έχει ανάγκη, έτσι ακριβώς, εάν αρχίσουμε σταδιακά να μειώνουμε -ή εάν αποκλείσουμε τελείως, για ένα μικρό διάστημα- το αλάτι, τη ζάχαρη και το λίπος που καταναλώνουμε, τα αποτελέσματα θα είναι ανάλογα: το αίσθημα της γεύσης μας θα γίνει περισσότερο ευαίσθητο στη γεύση του λίπους, στο γλυκό και το αλμυρό, με αποτέλεσμα να ικανοποιείται με μικρότερες ποσότητες λίπους, αλατιού και ζάχαρης.

Άτομα που έχουν για λόγους υγείας αναγκαστεί να ακολουθήσουν μία διατροφή περιορισμένη σε νάτριο, στο πέρας του χρόνου αρχίζουν να γεύονται φαγητά με περισσότερο αλάτι ως ‘’υπερβολικά αλμυρά’’, προτιμώντας τελικά λιγότερο αλάτι στις τροφές που θα καταναλώσουν. Το ίδιο μπορεί να συμβεί, για παράδειγμα, σε κάποιον που ως παιδί δεν κατανάλωνε γλυκά- η ποσότητα γλυκού που χρειάζεται ως ενήλικας, καθώς η γλώσσα του δεν έχει ‘’εκπαιδευτεί’’-συνηθίσει-εθιστεί στη γλυκιά γεύση, είναι σαφώς μικρότερη από κάποιον άλλον που ως παιδί κατανάλωνε καθημερινά γλυκά.

Φαίνεται, λοιπόν, ότι όπως το σώμα μας μπορεί να εθιστεί στις υπερβολικές ποσότητες αλατιού, ζάχαρης και λίπους, μέσα από τη διατροφή που για πολλά χρόνια μπορεί να ακολουθούμε, μπορεί αντίστοιχα να επαναπρογραμματιστεί, και μάλιστα να αναγνωρίσει ακόμα σαφέστερα τις γεύσεις αυτές καθαυτές. Μάλιστα, η ευχαρίστηση που ο εγκέφαλος τελικά θα δεχθεί, θα παραμείνει η ίδια: αναλογιστείτε ότι αν φάμε δύο κομμάτια τούρτα, η εγκεφαλική απόλαυση που παίρνουμε από το δεύτερο, μειώνεται παρά αυξάνει- το σήμα για την απελευθέρωση των ορμονών της απόλαυσης έχει ήδη δοθεί στην πρώτη μας μπουκιά. Αυτό που αλλάζει, είναι η εθιστική δράση τέτοιων τροφών, που μας κάνει να ζητάμε όλο και περισσότερο για να ικανοποιηθούμε.

Είναι μία καλή ιδέα, έστω σαν πείραμα για να έρθουμε σε καλύτερη επαφή με το αίσθημα της γεύσης και το σώμα μας, να προσπαθήσουμε σταδιακά να μειώσουμε, μέρα τη μέρα, την ποσότητα αλατιού που βάζουμε στο φαγητό μας, τη ζάχαρη που καταναλώνουμε καθημερινά- από τον καφέ μέχρι τα γλυκά μετά το φαγητό- και την ποσότητα ανθυγιεινών λιπών (από την υπερβολική κατανάλωση κρέατος μέχρι τα πατατάκια και το junk food) για 2-3 εβδομάδες. Ακόμα καλύτερα, αν μπορούμε να δεσμευτούμε σε μία διατροφή με μόνο το φυσικό αλάτι, ζάχαρη και λίπος των τροφών, για ένα τέτοιο διάστημα.

Θα δούμε, σιγά-σιγά, την ικανότητα του σώματος μας να προσαρμόζεται, θα αρχίσουμε να αντιλαμβανόμαστε διαφορετικά την κάθε γεύση, και, κατά πάσα πιθανότητα, ο εγκέφαλός μας θα επιστρέψει τελικά να επιθυμεί μικρότερες ποσότητες αλατιού, ζάχαρης και λίπους.

Μόνο για την παρατήρηση και την ανάκτηση μίας περισσότερο συνειδητής διατροφής, αξίζει τη δοκιμή.

Η κουρκουμίνη, ουσία που περιέχεται στα μπαχαρικά κουρκουμά και κάρυ, φαίνεται να έχει σημαντική προστατευτική και ωφέλιμη δράση στον προδιαβήτη, σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύτηκε  στην εφημερίδα του American Diabetes Association.

Στην εν λόγω έρευνα, δόθηκε τυχαία σε δείγμα ατόμων διαγνωσμένων με προδιαβήτη ένα συμπλήρωμα που περιείχε είτε κουρκουμίνη, είτε ένα όμοιο στην όψη placebo. Στη συνέχεια, οι ερευνητές παρακολούθησαν τους συμμετέχοντες για τους επόμενους εννέα μήνες για να εντοπίσουν την πορεία της ανάπτυξης διαβήτη.

Έπειτα από τους εννέα αυτούς μήνες, το 16% των συμμετεχόντων που λάμβαναν το placebo ανέπτυξε διαβήτη. Στην ομάδα των ατόμων που έλαβαν το συμπλήρωμα κουρκουμίνης, το ποσοστό αυτό ήταν στα 0%. Αντίθετα, σε αυτή την ομάδα, παρατηρήθηκε σημαντική βελτίωση στο ζάχαρο νηστείας στο αίμα, στην ανοχή στη γλυκόζη, την ευαισθησία στην ινσουλίνη, αλλά και άλλους παράγοντες που υπονοούν και οδηγούν στην ανάπτυξη διαβήτη.

Από την άλλη, σε άλλη πρόσφατη μελέτη, βρέθηκε η ίδια ωφέλιμη δράση, σε άτομα που έπασχαν ήδη από διαβήτη. Και μάλιστα, με μικρότερη ποσότητα της ουσίας: στην έρευνα για τον προδιαβήτη, η ποσότητα που χρησιμοποιήθηκε ισούταν με αυτή ¼ κούπας ημερησίως, ενώ στη δεύτερη μελέτη, η ποσότητα της κουρκουμίνης ημερησίως ισούταν με μόλις ένα κουταλάκι του γλυκού   – ποσότητα που εύκολα επιτυγχάνεται μέσω της καθημερινής μας διατροφής, χωρίς κάποιο έξτρα συμπλήρωμα.

Πολύ ενδιαφέρον, είναι ο μηχανισμός που επιτυγχάνονται όλα αυτά. Το λίπος στα κύτταρα του αίματος  παίζει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη αντίστασης στην ινσουλίνη και τελικά, του διαβήτη τύπου ΙΙ, καθώς οι φλεγμονές που δημιουργεί το λίπος όπως συγκεντρώνεται μέσα στο μυϊκό ιστό, παρεμβαίνουν στα σήματα της ινσουλίνης. Όμως, η κουρκουμίνη φαίνεται να μειώνει τα επίπεδα του λίπους στο αίμα, οδηγώντας στη δράση ενάντια στο διαβήτη που οι παραπάνω έρευνες αναδεικνύουν.

Σήμερα αποφάσισα να πω την αλήθεια. Με λένε Ελίζα, έχω κόψει για άλλη μια φορά τους υδατάνθρακες και δεν είμαι καλά. Αλλά ας ξεκινήσω την ιστορία μου από την αρχή. Η αλήθεια είναι πως λατρεύω τους υδατάνθρακες. Σε ότι μορφή και αν έρχονται, αν και μεταξύ μας τους απλούς τους αγαπώ λίγο πιο πολύ. Πιστεύω επίσης ακράδαντα ότι δεν είμαι η μόνη. Ποιος μπορεί να αντισταθεί στην θέα μιας λαχταριστής μακαρονάδας, μιας τραγανής πίτσας ή ενός αφράτου λευκού ψωμιού, που κατά προτίμηση κολυμπάει στο λάδι μιας χωριάτικης. Και ποιος μπορεί να πει με το χέρι στην καρδιά, ότι δεν νιώθει υπέροχα για τα πρώτα 30 λεπτά μετά την κατανάλωση τους. Εγώ τουλάχιστον νιώθω. Μέχρι που έρχεται η πτώση. Και είναι άσχημη, απότομη και με κάνει να χάνω την γη κάτω από τα πόδια μου. Είμαι σίγουρη ότι αυτή την στιγμή νομίζετε ότι υπερβάλλω. Τα παραλέω, οι υδατάνθρακες δεν είναι ο εχθρός μας και λοιπά και λοιπά. Ναι, δεν διαφωνώ. Οι υδατάνθρακες δεν είναι ο εχθρός μας. Για την ακρίβεια μας είναι πολύ απαραίτητοι τόσο για την υγεία μας, αλλά και για την καλή μας ψυχική διάθεση. Την οποία ναι, φτιάχνουν άμεσα και αποτελεσματικά. Αλλά δεν είναι αυτό το κομμάτι των υδατανθράκων αυτό για το οποίο θέλω να μιλήσω. Εγώ θέλω να μιλήσω για το κομμάτι μετά. Αυτό που μετά από την όμορφη κορυφή σε ρίχνει στα τάρταρα. Αλλά παρασύρομαι πάλι και μάλλον για αυτή την ενεργητικότητα μου φταίει κάποιος άτακτος υδατάνθρακας. 

Πριν ένα χρόνο λοιπόν, αποφασισμένη να ζήσω έναν πιο υγιεινό τρόπο διατροφής, γιατί “γιατί όχι”, έκοψα δραστικά τρία πράγματα. Αλάτι (όσοι με γνωρίζετε ξέρετε ότι ακόμα το παλεύω αυτό και προς το παρόν χάνω), ζάχαρη σε οποιαδήποτε μορφή πέραν αυτής που είναι στα φρούτα από του φυσικού τους και τέλος λευκό αλεύρι. Αν συνδυάσει κανείς αυτούς τους περιορισμούς, ή αν κάποιος φροντίζει όλα τα γεύματα του να είναι μαγειρεμένα από τα χεράκια του, καταλήγει να αφαιρέσει ένα τεράστιο κομμάτι έτοιμων απολαύσεων από το διαιτολόγιο του. Το κομμάτι του γλυκού μπόρεσα να το υπομείνω χωρίς κανένα πρόβλημα, άλλωστε δεν είμαι του γλυκού, αλλά του αλμυρού όπως ανέφερα. Μπισκοτάκια, ζαχαρωτά, σιρόπια και αναψυκτικά έφυγαν και κανένας δεν έριξε ούτε ένα δάκρυ για την απουσία τους. Και μετά ήρθαν αγαπημένοι παιδικοί πειρασμοί. Κέικ με ζάχαρη άχνη, πατάτες, μακαρόνια, ψωμί του τοστ και κάπου εκεί είχα αρχίσει ήδη να ζορίζομαι.

Το χειρότερο όμως ήταν ότι δεν το είχα καταλάβει. Ήμουν τόσο ενθουσιασμένη με αυτήν τη νέα αρχή, που τίποτα δεν θα με σταματούσε. Και εκεί ήταν που ήρθε το πρώτο σύνδρομο στέρησης. Η ζωή έμοιαζε γκρι. Δεν είχα καθόλου ενέργεια, καθόλου κουράγιο, καμία διάθεση και πάνω απ΄όλα δεν είχα ιδέα γιατί έβαζα τον εαυτό μου να υποφέρει τόσο πολύ. Κοίταξα τριγύρω μου και εύκολα βρήκα τον ένοχο που δεν ήταν άλλος από τις θερμίδες, ή έτσι νόμιζα. Η απουσία τους με έκανε να νιώθω άρρωστη και πραγματικά μίζερη, έτσι αποφάσισα να τις ανεβάσω με περισσότερες σαλάτες, πιο λιπαρά τρόφιμα και ακόμα περισσότερο στήθος κοτόπουλο. Φυσικά αυτό δεν επέφερε καμία πρόοδο στην διάθεση μου και μάλλον το αντίθετο στις γυμναστικές μου επιδόσεις. Αλλά έτσι δεν είναι όταν κάνεις δίαιτα; σκέφτηκα. Δεν πρέπει να νιώθεις τιμωρημένος που το είχες παρακάνει κάποια στιγμή στην ζωή σου; Δεν έπρεπε τώρα να υποφέρεις για να επαναφέρεις τα χαμένα νιάτα, χρόνια, παντελόνια που δεν σου έχουν μπει από το γυμνάσιο, ρυτίδες, κακές αποφάσεις και και και; Έπρεπε. Ή τουλάχιστον  έτσι λέει το γνωμικό, ότι τα καλά κόποις κτώνται. Θα ήταν καλό βέβαια να υπήρχε και μια υποσημείωση για το πως το εννοούσαν οι αρχαίοι, κάτι που θα έλυνε σε πολλούς από εμάς τα χέρια και τις ψυχαναγκαστικές σκέψεις.

Όπως καταλαβαίνετε, όταν περνάς μέρες και βδομάδες σε ένα στερητικό πρόγραμμα (που μεταξύ μας δεν ήταν τόσο στερητικό όσο ακούγεται), τόσο το μυαλό αρχίζει και παίζει παιχνίδια. Η ενέργεια μου ήταν στο ναδίρ, αλλά πίστευα πως ήταν λογικό με τόση γυμναστική και έλλειψη θερμίδων. Το πρόβλημα ήταν η διάθεση, η οποία παρέμενε στα ίδια επίπεδα πάτου που ήταν και πιο πριν, απλά την είχα πλέον αποδεχτεί. Άλλωστε ναι κυρίες και κύριοι, η πίτσα ΕΙΝΑΙ πιο νόστιμη από την σαλάτα. Αλλά εγώ είχα πάρει κάπου λάθος στροφή και τώρα έπρεπε να υποφέρω. Και συνέχιζα το μαρτύριο του Σίσυφου, μέχρι που κάποια στιγμή, κάτω από την μύτη μου έφτασε ένα ζεστό αρωματικό κομμάτι από κέικ βανίλια. Και εκείνη την ημέρα δεν είχα κουράγιο να πω όχι. Και είπα θα φάω μια γωνίτσα.

Αυτό που δεν διευκρίνισα είναι ότι όταν μιλούσα για μια γωνίτσα, εννοούσα αυτήν από ολόκληρο το κέικ και ναι τώρα που το ξαναβλέπω, μάλλον μιλούσα για το μισό. Και όοοοοολη η ευτυχία του κόσμου ήταν κρυμμένη σε κάθε μπουκιά από αυτό το ΠΟΛΥ νόστιμο, μαμαδίστικο κέικ. Ο κόσμος ήταν υπέροχος, ο ουρανός γαλανός, ο ήλιος έλαμπε και μετά τα σαράντα λεπτά πέρασαν. Και όλα έγιναν το ίδιο γκρι ‘οπως ήταν και πριν. Μόνο που τώρα είχα και τις τύψεις από πάνω. “Γουρούνιασες”. “όχι”. “Σούζυ, και τρως και το κρύβεις” μου απάντησε το μυαλό μου επικριτικά και μετά αφέθηκα στο να με βασανίζουν οι τύψεις για την υπόλοιπη μέρα. 

Αυτό φυσικά προσκάλεσε και άλλα άσχημα συναισθήματα στο πάρτι και έτσι, αφού το είχα ήδη κάνει το αμάρτημα, δεν πάει και το παλιάμπελο σκέφτηκα και βυθίστηκα σε έναν κόσμο απολαύσεων. Και ήρθε η επόμενη μέρα και ήταν ακόμα χειρότερα απ΄ότι ήταν πριν. Τώρα πια ήμουν η μοναδική υπεύθυνη για την κακή μου διάθεση, την έλλειψη ενέργειας και την νωθρότητας που με είχε καταλάβει. Μετά από μερικές επαναλήψεις δίαιτας-γουρουνιάς-δίαιτας-γουρουνιάς, αποφάσισα ότι δεν μπορώ να το κάνω μόνη και θα απευθυνόμουν σε κάποιον που μπορεί  να με ακούσει χωρίς να με κρίνει ή και να με έκρινε, αποκλείεται να ήταν τόσο άσχημα όσο αυτά που έλεγα η ίδια στο εαυτό μου. Γράφοντας το ημερήσιο ημερολόγιο τροφών για την διαιτολόγο μου, η οποία με είχε βοηθήσει αποτελεσματικότατα όταν είχα κόψει το κάπνισμα πριν χρόνια, θυμάμαι ότι μονολογούσα «μα δεν τρώω τόσο πολύ». Ή μάλλον τώρα τρώω, γιατί νιώθω απογοητευμένη, τίποτα δεν έχει αποτέλεσμα και πάνω απ΄όλα δεν έχω άλλο κουράγιο, άρα μάλλον το παρακάνω με το κόψε κόψε θερμίδα. Οπότε πήρα μια βαθιά ανάσα και αποφασισμένη αλλά με καθόλου κουράγιο, την εμπιστεύτηκα. Πρώτη εβδομάδα στο πρόγραμμα και πιστό στο ραντεβού του, ήρθε το ίδιο σύνδρομο μιζέριας και κακοκεφιάς που είχα συναντήσει και εγώ. Αλλά αυτή την φορά, εμπιστευόμουν τον άνθρωπο που δούλευε μαζί μου σε αυτό το ταξίδι και για να είμαι και ειλικρινής, εκείνη την στιγμή, στα πιο χαμηλά των ημερών, δεν με ένοιαζε και καθόλου. Αν ήθελα να είμαι φυσιολογική στα κιλά μου, θα έπρεπε να αποδεχτώ ότι δεν θα ήμουν ποτέ ξανά ευτυχισμένη. Όχι όσο πριν.

Πέρασαν περίπου εφτά μέρες και σιγά σιγά τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν. Απαλλαγμένη πλέον από τα περιττά, η διάθεση μου έφτιαχνε σημαντικά κάθε μέρα. Η ενέργεια μου όχι και τόσο, αλλά είπαμε. Κόβεις θερμίδες τι περιμένεις; Μέχρι που το είπα στην διατροφολόγο μου και με λίγο πειραματισμό και δοκιμή, φτάσαμε σε ένα εκπληκτικό και τελείως πραγματικό συμπέρασμα. Δεν ήταν οι λιγότερες θερμίδες που μου χαλούσαν την διάθεση και έκλεβαν την ενεργητικότητα μου. Δεν ήταν το γυμναστήριο ή τα ατελείωτα χιλιόμετρα ποδηλάτου. Δεν ήταν η αυπνία, ο πολύς καφές, η αυτοτιμωρητική μου διάθεση. Ήταν οι απλοί υδατάνθρακες. Ναι ναι ξέρω, σε αυτό το σημείο θα δημιουργηθούν δύο στρατόπεδα. Οι μεν που εκφράζουν ότι οι υδατάνθρακες είναι του έξω-από-δω και οι δε που λένε ότι δεν πρέπει να αποκλείεις καμία τροφή από το διαιτολόγιο σου. Η αλήθεια είναι κάπου στην μέση. Όχι, οι υδατάνθρακες δεν είναι πλασματάκια φτιαγμένα για να μας βασανίζουν, απλά εμένα, δεν μου κάνουν καλό. Ή για να το πω πιο σωστά, τα καλά τους δεν υπερτερούν των δυσάρεστων παρενεργειών, οπότε έπρεπε να τους έχω πάντα υπό έλεγχο. Μας πήρε λίγο καιρό, αρκετές προσπάθειες και πολύ υπομονή, αλλά είναι μια διαδικασία που για μένα άξιζε 100%.

Πρώτα απ΄όλα να πω, ότι μόνη μου δεν θα τα κατάφερνα. Όχι τόσο από τεχνικής απόψεως, όσο το να έχω κάποιον δίπλα μου να με προσέχει, ενώ πειραματίζομαι και μαθαίνω τι μου κάνει καλό και τι όχι. Κατέληξα λοιπόν να ανακαλύψω, ότι οι απλοί υδατάνθρακες για μένα δεν είναι τίποτα άλλο από ένα τσιρότο σε μία κακή ημέρα. Ότι και να μου προσφέρουν είναι πολύ προσωρινό και δεν αξίζει τον κόπο. Έτσι πλέον η διατροφή μου αποτελείται από ένα καλό ποσοστό πρωτεΐνης, σε συνδυασμό με καλά λιπαρά και σύνθετους υδατάνθρακες. Και αυτό δουλεύει για μένα άψογα. Και που το ξέρω ή πως μπορώ να είμαι τόσο σίγουρη;

Που και που, όταν η καθημερινότητα μου γίνεται λίγο πιο πιεστική και πρέπει να κάθομαι με τις ώρες στην δουλειά, μετά σε μια μετάφραση ή επιμέλεια, σε ένα άρθρο ή κείμενο, τότε είναι που με πιάνει. Μια ακατανίκητη μανία να φάω όλα τα μακαρόνια του κόσμου, μαζί με λευκό ψωμί του τοστ βουτηγμένο σε λάδι χωριάτικης. Την ίδια την χωριάτικη ας την φάει κάποιος άλλος. Και επειδή έχω κάποιον μαζί μου σε αυτό το ταξίδι, ώστε να κρατάει την καλούμπα για να μπορώ να γυρίσω, σε πολύ δύσκολες καταστάσεις αφήνομαι και το τρώω αυτό το πιάτο με τα μακαρόνια χωρίς τύψεις. Και μετά με πιάνει πάλι η θλίψη και μετράω αντίστροφα τις ημέρες, που έχουν φτάσει να είναι μόνο τέσσερις πλέον, μέχρι να μπορώ να ξαναγίνω ο εαυτός μου, να μπορώ να απολαύσω την ημέρα μου και να μην κάθομαι βουλιαγμένη στον καναπέ βλέποντας trash tv και έχοντας χαμένη κάθε ελπίδα. Και μιας και κοντεύουνε οι μέρες, και έχω αρκετή ενέργεια για να γράψω αυτό, αποφάσισα να μοιραστώ την εμπειρία μου και να αναρωτηθώ. Είμαι άραγε η μόνη; Μήπως έχουμε μάθει να υποφέρουμε χωρίς λόγο; Κάνοντας δίαιτες που δεν μας ταιριάζουν; Νιώθοντας τύψεις για “γουρουνιάσματα” (πόσο άσχημη η ίδια η λέξη);. Μήπως τελικά αυτό που θα έπρεπε να μάθουμε είναι υπομονή για να βρούμε αυτό που δουλεύει για τον κάθε ένα από μας; Γιατί αν το βρούμε, μετά μένει να πάρουμε μια βαθιά ανάσα και να μετρήσουμε αντίστροφα.

Ελίζα Πολιτσοπούλου

Σημειώσεις Δάφνης Νταλάπα:  Στην πρόσφατη συνάντηση μας με την Ελίζα συζητήσαμε -για άλλη μια φορά- πόσο έντονα βιώνει διακυμάνσεις στη διάθεση της και στα επίπεδα ενέργειας ανάλογα με τον τρόπο που διατρέφεται. Με αφορμή αυτό, της ζήτησα να καταγράψει την εμπειρία της και το έκανε με μεγάλη χαρά. Την ευχαριστώ για την εμπιστοσύνη της να το μοιραστεί μαζί μου και με όλους εσάς. 

Όσοι με γνωρίζουν ως διατροφολόγο, ξέρουν ότι δεν δαιμονοποιώ καμία τροφή και σε καμία περίπτωση δεν θέλω το παρόν κείμενο να οδηγήσει σε λανθασμένα “εύκολα” συμπεράσματα. Όχι, οι απλοί υδατάνθρακες δεν είναι κακοί. Ναι, μας επηρεάζουν σε πολλά επίπεδα, μέσα σε αυτά και η διάθεση μας. Κάποιους σε μεγαλύτερο και κάποιους σε μικρότερο βαθμό. Άλλωστε, μεταβολικά είμαστε όλοι διαφορετικοί μεταξύ μας. 

Για μένα το συμπέρασμα αυτού του κειμένου είναι να μάθει ο καθένας να “διαβάζει” το σώμα του, να γίνει ενσυνείδητος και να κατανοήσει ακόμα περισσότερο ότι η τροφή δεν είναι μόνο θερμίδες, αδυνάτισμα και μακροπρόθεσμη καλή υγεία, αλλά νιώθουμε κάθε μέρα τα οφέλη μιας σωστής διατροφής, σε ευεξία, καλή διάθεση και ενέργεια. 

Πως γίνεται, ενώ προσέχουμε τη διατροφή μας, να μη χάνουμε βάρος;

Δεδομένου ότι δεν υπάρχουν θέματα υγείας, μία πολύ πιθανή εξήγηση είναι ότι δείχνουμε (και μερικές φορές υπερβολική) εμπιστοσύνη σε λάθος προϊόντα. Η παρερμηνεία των τροφικών βιομηχανιών όσων αφορά την περιεκτικότητα των τροφίμων, μας οδηγεί συχνά σε «θεοποίηση» προϊόντων που παρουσιάζονται ιδανικά για μια ισορροπημένη δίαιτα αλλά  στην πραγματικότητα λειτουργούν περισσότερο σαν σαμποτέρ αντί σαν σύμμαχοι. Κάποια από αυτά τα προϊόντα είναι τα εξής:

Τα τρόφιμα χαμηλών λιπαρών: Το γεγονός ότι περιέχουν χαμηλότερα λιπαρά, δε σημαίνει ότι είναι και ποιοτικά. Βεβαίως οι θερμίδες είναι χαμηλότερες από το πλήρες προϊόν. Όμως, παγίδα: μιλάμε για μείωση των θερμίδων από τα λιπαρά και όχι από τη ζάχαρη- που στην πραγματικότητα, η περίσσεια της στην καθημερινότητα μας, καταλήγει ως αποθηκευμένο λίπος. Εξίσου μεγάλη παγίδα σε αυτά τα τρόφιμα είναι ο τρόπος που τα καταναλώνουμε. Τείνουμε να είμαστε ελαστικότεροι με την κατανάλωση προϊόντων χαμηλότερων θερμίδων ακριβώς γιατί «δεν παχαίνει αρά τρώω λίγο παραπάνω», καταλήγοντας να έχουμε φάει περισσότερη ποσότητα από ότι αν τρώγαμε το πλήρες προϊόν και σταματούσαμε στη μία μερίδα αντί για 1,5-2 μερίδες. Ισχύει το ανάλογο και για τα προϊόντα με γλυκαντικά υποκατάστατα.

Τα δημητριακά πρωινού: Παρόλο που τα δημητριακά πρωινού συστήνονται στη συσκευασία τους ως ολικής άλεσης με ένα fit φωτογραφία,  δεν υπάρχει κάτι που να το εμποδίζει από το να έχει υψηλά ποσά ζάχαρης μέσα του. Ακόμη και η δήλωση «με λιγότερη ζάχαρη» μπορεί να σημαίνει ότι δεν έχει τα υπέρογκα ποσά ζάχαρης που είχε η προηγούμενη παρτίδα, αλλά εξακολουθεί να έχει αρκετή. Δεδομένου ότι είθισται να καταναλώνονται πρωινές ώρες, το αποτέλεσμα είναι να ανεβάζει τη γλυκόζη του αίματος υψηλά από νωρίς, να υπάρχει απότομη πτώση τις πρώτες 2 ώρες και να πεινάσουμε συχνότερα μέσα στη μέρα. Εάν δεν μπορείτε να τα αποφύγετε, καταναλώστε τα με γιαούρτι και 1 φρούτο.

Επιδόρπια γιαουρτιού: Σίγουρα ένα προϊόν που μας έρχεται στο μυαλό όταν σκεφτόμαστε τις «υγιεινές» τροφές. Τα πρόσθετα φρούτα, μαρμελάδες και δημητριακά όμως που συμπληρώνουν τα παιδικά (και όχι μόνο πια) γιαούρτια δεν είναι και τόσο ποιοτικά όσο φανταζόμαστε. Αποτελούνται κυρίως από ζάχαρη και άλλα γλυκαντικά, τα οποία εκτός από τις θερμίδες, δεν έχουν να προσφέρουν τις βιταμίνες που θα προσέφερε ένα φρέσκο φρούτο που καθαρίσαμε εμείς. Δοκιμάστε να το αντικαταστήσετε με παραδοσιακό γιαούρτι (για να κερδίσετε και τα προβιοτικά), φρέσκο φρούτο εποχής και ξηρούς καρπούς.

Συσκευασμένοι χυμοί: όσο μεγάλη και να είναι γραμμένη η λέξη «φυσικός» χυμός, είναι το πιο πολύ-ξεσκεπασμένο προϊόν παρερμηνείας της «φυσικής» προέλευσής του. Αρχικά, όσων αφορά στη ”φρεσκάδα” ενός συσκευασμένου χυμού, φρέσκος είναι ο χυμός που ετοιμάζεται λίγα λεπτά πριν την κατανάλωση του. Πόσο φρέσκο να είναι το σκεύασμα που ετοιμάστηκε, εμφιαλώθηκε, μεταφέρθηκε και παραμένει στο ψυγείο; Επιπλέον, κανένα φρούτο δε μπορεί να συγκριθεί με έναν χυμό (ακόμα και το φρεσκοστυμμένο), αφού όταν το στύβουμε, χάνονται σημαντικές φυτικές ίνες και αυτό που μένει τελικά προς κατανάλωση, είναι η -φυσική- ζάχαρη του. Και φυσικά, η ζάχαρη όχι μόνο από ένα μήλο ή ένα πορτοκάλι, αλλά από τουλάχιστον τρία φρούτα, για ένα ποτήρι χυμό. Όταν μιλάμε για φυσικό χυμό του εμπορίου, ίσως δεν έχει προσθήκη ζάχαρης, αλλά μπορεί να έχει επιπλέον συμπυκνωμένο χυμό φρούτων. Και τελικά, αυτό είναι πάλι μία σημαντικά μεγάλη ποσότητα ζάχαρης, που το σώμα μας εύκολα θα αποθηκεύσει ως λίπος.

Ωστόσο, οφείλουμε να επισημάνουμε για ακόμη μία φορά το ότι καμία τροφή δεν παχαίνει αυτή καθ’ αυτή, όταν καταναλώνεται σε λογικές ποσότητες. Τα light προϊόντα πράγματι βοήθησαν ανθρώπους με ζητήματα υγείας, τα δημητριακά πρωινού μπορούν να μας λύσουν τα χέρια για μια μέρα που δεν προλαβαίνουμε να ετοιμάσουμε κάτι άλλο, το επιδόρπιο γιαουρτιού μπορεί να αποβεί καλύτερη λύση από άλλα υπέρκορα σε ζάχαρη και λιπαρά γλυκά και ο χυμός είναι μία εναλλακτική του καφέ. Η όλη ουσία της διατροφής, είναι η ενσυνείδητη χρήση, χωρίς στερήσεις αλλά και χωρίς υπερβολές

Τα τεχνητά γλυκαντικά αποτελούν αντικείμενο έντονων συζητήσεων μεταξύ των επαγγελματιών υγείας.

Σύμφωνα με πολλούς, είναι υπαίτια για εκδήλωση καρκίνου, ενώ δρουν αρνητικά στο σάκχαρο του αίματος και επηρεάζουν την υγεία του εντέρου.

Από την άλλη, όμως, οι περισσότεροι φορείς υγείας τα θεωρούν ασφαλή και πολύς κόσμος τα χρησιμοποιεί για να μειώσει τη ζάχαρη π καταναλώνει και για να χάσει βάρος

Τι είναι τα τεχνητά γλυκαντικά;

Τα τεχνητά γλυκαντικά ή υποκατάστατα ζάχαρης είναι χημικές ουσίες προστιθέμενες στις τροφές και τα ποτά για να προσδώσουν γλυκιά γεύση.

Η γλυκύτητα τους είναι συχνά μέχρι και πολλές χιλιάδες φορές εντονότερη της επιτραπέζιας ζάχαρης.
Αν και κάποια γλυκαντικά περιέχουν θερμίδες, η ποσότητα π χρειάζεται για ένα προϊόν είναι τόσο μικρή που τελικά δεν καταναλώνονται σχεδόν καθόλου θερμίδες.

Πώς δουλεύουν τα τεχνητά γλυκαντικά;

Η επιφάνεια της γλώσσας μας καλύπτεται από πλήθος γευστικών καλύκων, από τους οποίους  καθένας περιλαμβάνει διαφορετικούς υποδοχείς για να αντιλαμβάνεται διαφορετικές γεύσεις. Όταν τρώμε, τα διάφορα μόρια του φαγητού έρχονται σε επαφή με αυτούς τους υποδοχείς, στέλνοντας σήμα στον εγκέφαλο ώστε να αντιληφθεί και να αναγνωρίσει τη γεύση.

Για παράδειγμα τα γλυκά μόρια αναγνωρίζονται από τους υποδοχείς γεύσης του γλυκού όπως ένα κλειδί από μια κλειδαριά, επιτρέποντας στον εγκέφαλο να αναγνωρίσει το γλυκό.

Τα μόρια των τεχνητών γλυκαντικών ομοιάζουν με τα μόρια ζάχαρης που αναγνωρίζονται από τους υποδοχείς του γλυκού, ενώ διαφέρουν σε γενικές γραμμές τόσο από τη ζάχαρη ώστε το σώμα δε μπορεί να τα διασπάσει σε θερμίδες/ενέργεια. Έτσι δίνουν τη γεύση του γλυκού χωρίς τις πρόσθετες θερμίδες.

Μόνο ένας μικρός αριθμός των τεχνητών γλυκαντικών έχει τέτοια δομή ώστε να αναγνωρίζεται από το σώμα και να παράγει ενέργεια. Επειδή οι ποσότητες των γλυκαντικών που είναι απαραίτητες για να δώσουν γλυκιά γεύση στα τρόφιμα είναι πολύ μικρές, τελικά καταναλώνουμε σχεδόν μηδαμινές θερμίδες.

Τεχνητά γλυκαντικά, όρεξη και σωματικό βάρος

Τα τεχνητά γλυκαντικά είναι αρκετά δημοφιλή ανάμεσα στα άτομα που προσπαθούν να χάσουν βάρος.

Παρολ’αυτά, οι επιδράσεις τους στην όρεξη και το σωματικό βάρος ποικίλουν σύμφωνα με τις διάφορες έρευνες.

Επιδράσεις στην όρεξη

Αρκετές έρευνες υποδεικνύουν ότι τα γλυκαντικά μπορεί στην πραγματικότητα να αυξάνουν την όρεξη, με αποτέλεσμα και αύξηση του βάρους. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι τα γλυκαντικά ενεργοποιούν το μονοπάτι στον εγκέφαλο που περιμένει την ανταμοιβή μέσω της τροφής, όμως καθώς αυτά παρέχουν μόνο τη γλυκιά γεύση χωρίς την ενέργεια που έχουν άλλες γλυκές τροφές, ο εγκέφαλος μπερδεύεται και νιώθει ακόμα πείνα.

Δημιουργείται, δηλαδή, το ερέθισμα στον εγκέφαλο, χωρίς να ακολουθεί η ανταμοιβή (τροφή) και έτσι δεν δημιουργείται αίσθημα κορεσμού. Επιπλέον, κάποιοι επιστήμονες θεωρούν ότι χρειάζονται πολύ μεγαλύτερες ποσότητες από ένα τρόφιμο με τεχνητές γλυκαντικές ύλες για να νιώσει ο άνθρωπος κορεσμό, από ότι θα χρειαζόταν από το ίδιο τρόφιμο με πρόσθετη ζάχαρη.

Τέλος, υπάρχουν ενδείξεις ότι τα ίδια τα γλυκαντικά μπορεί να δημιουργούν στον εγκέφαλο ισχυρή επιθυμία  για ζάχαρη  και γλυκές τροφές.

Αν και αυτές οι θεωρίες είναι πιθανές, σε άλλες πρόσφατες  έρευνες οι συμμετέχοντες παρατήρησαν μειωμένο αίσθημα πείνας και μικρότερη κατανάλωση θερμίδων όταν αντικατέστησαν τη ζάχαρη στα τρόφιμα και αναψυκτικά με τεχνητές γλυκαντικές ύλες.

Επιδράσεις στο βάρος

Όσων αφορά στο σωματικό βάρος, τα αποτελέσματα των ερευνών διαφωνούν στο αν υπάρχει σχέση μεταξύ της κατανάλωσης τεχνητών γλυκαντικών και παχυσαρκίας.

Σε πρόσφατες  ελεγχόμενες μελέτες, φαίνεται ότι τα τεχνητά γλυκαντικά μπορεί να μειώνουν το σωματικό βάρος, τη λιπώδη μάζα και την περιφέρεια μέσης .

Επιπλέον, στις ίδιες μελέτες, η αντικατάσταση των ζαχαρούχων αναψυκτικών, με αναψυκτικά που περιέχουν γλυκαντικά, μπορεί να μειώσει το δείκτη μάζα σώματος των ατόμων μέχρι και 1,3-1,7 μονάδες.

Άλλες μελέτες που διήρκησαν από 4 εβδομάδες έως 40 μήνες, παρατήρησαν ότι η χρήση γλυκαντικών αντί ζάχαρης, μπορεί να οδηγήσει σε μία απώλεια βάρους μέχρι και άνω των 1,3 κιλών .

Έτσι, τα αναψυκτικά με τεχνητές γλυκαντικές, μπορεί να είναι μια καλή επιλογή για τα άτομα που τακτικά καταναλώνουν αναψυκτικά, ώστε να μειωθεί η κατανάλωση ζάχαρης.

Όμως, αυτό από μόνο του δεν θα οδηγήσει σε απώλεια βάρους, αν δεν ελεχθεί  η συνολική ποιότητα και ποσότητα φαγητού και γλυκών στη διατροφή των ατόμων αυτών.

Σε άτομα που παρατηρούν ότι τα αναψυκτικά διαίτης αυξάνουν την επιθυμία για γλυκό, η καλύτερη επιλογή είναι να περιορίσουν τη χρήση οποιοδήποτε αναψυκτικού- το νερό είναι πάντα η καλύτερη εναλλακτική.

Ασφάλεια και παρενέργειες

Οι τεχνητές γλυκαντικές ύλες γενικά θεωρούνται ασφαλείς για κατανάλωση από τον άνθρωπο.

Υπόκεινται σε συνεχείς και προσεκτικούς ελέγχους και σε διεθνείς κανόνες ώστε η προσθήκη τους σε ποτά και τρόφιμα να είναι καθόλα διασφαλισμένη.

Παρ όλα αυτά όμως, συγκεκριμένα άτομα θα πρέπει να είναι προσεκτικά στην κατανάλωσή τους. Για παράδειγμα, η ασπαρτάμη περιέχει το αμινοξύ φαινυλαλανίνη, το οποίο σε ασθενείς μίας σπάνιας μεταβολικής πάθησης που ονομάζεται φαινυλκετονουρία(PKU), δε μπορεί να μεταβολιστεί. Αυτά τα άτομα πρέπει να αποφεύγουν οποιοδήποτε τρόφιμο μπορεί να περιέχει  το γλυκαντικό.

Άλλοι άνθρωποι, εμφανίζουν αλλεργίες σε μία ομάδα συστατικών στην οποία ανήκει η ζαχαρίνη, που ονομάζονται σουλφοναμίδες. Σε αυτούς, η κατανάλωση ζαχαρίνης μπορεί να οδηγήσει σε δυσκολίες στην αναπνοή, εξανθήματα ή διάρροιες.

Τέλος, οι τεχνητές γλυκαντικές ουσίες, σύμφωνα με την ως σήμερα μελέτη φαίνεται να συνεισφέρουν θετικά στην υγεία των δοντιών, όταν καταναλώνονται αντί της ζάχαρης. Η αντικατάσταση της ζάχαρης από αυτές τις τεχνητές ύλες, φαίνεται να βοηθά και τη μείωση του κινδύνου εμφάνισης μεταβολικού συνδρόμου και χρόνιων παθήσεων όπως καρδιαγγειακά και υπέρταση.

Καταλήγοντας:

Η χρήση των τεχνητών γλυκαντικών ανθεί στη βιομηχανία τροφίμων σήμερα, με κάποιες θετικές επιδράσεις στο βάρος και την υγεία, μόνο όταν τα συγκρίνουμε με την αντίστοιχη δράση της ζάχαρης Από μόνες τους οι τεχνητές γλυκαντικές ουσίες,  φαίνεται να έχουν σημαντικές επιδράσεις στην όρεξη και το αίσθημα κορεσμού μας, καθώς και κάποιες επιπτώσεις στην υγεία, με με πολύ σημαντική και πιο συχνή τη διαταραχή της ισορροπίας της εντερικής χλωρίδας.