Το αίσθημα ”απώλειας ελέγχου” γύρω από το φαγητό είναι ένα αίσθημα οικείο για πλήθος κόσμου. Είτε πρόκειται για τις ”σπέσιαλ” λιχουδιές των γιορτών, είτε για τα γλυκά, είτε για μία ζεστή μακαρονάδα, δεν είναι λίγοι αυτοί που νιώθουν εκτός ελέγχου, όταν καταναλώνουν συγκεκριμένες τροφές ή και ολόκληρες ομάδες τροφίμων.

Πολύ συχνά, το φαγητό και το αίσθημα ελέγχου πάνε χέρι χέρι. Αυτά τα δύο, αν και φαινομενικά ασύνδετα, πλέκονται μεταξύ τους με διάφορους τρόπους, όπως σχετίζεται η τροφή με πλήθος από τα συναισθήματα μας.

Τι συμβαίνει, λοιπόν, με το φαγητό και το αίσθημα ελέγχου;

Η κουλτούρα και το mentality της δίαιτας δημιουργούν πλήθος συνήθειες και συμπεριφορές, που οδηγούν στο αίσθημα της απώλειας ελέγχου γύρω από την τροφή. Εξετάζοντας μια προς μια τις πιο κοινές εξ αυτών, μπορούμε να αναγνωρίσουμε, το από που πηγάζουν τέτοια συναισθήματα.

Ο κύκλος της δίαιτας

Πολύ συχνά, βλέπουμε άτομα που, στην προσπάθεια τους να επιτύχουν ένα συγκεκριμένο στόχο, είτε σχετιζόμενο με την κατάστασης της υγείας τους είτε με έναν αριθμό κιλών, καταφεύγουν σε κάποια από το πλήθος διαφορετικών αυστηρών διαιτών που μπορούν να βρουν – keto, διαλειμματική, αποτοξίνωσης και πάει λέγοντας… Τέτοιες δίαιτες στηρίζονται, φυσικά, σε πολύ αυστηρούς κανόνες, που τα άτομα οφείλουν να ακολουθήσουν, για να δουν τα επιθυμητά αποτελέσματα. Και ίσως, πράγματι, έπειτα από ένα σημείο, να βλέπουν τα αποτελέσματα αυτά. Όμως, όπως είναι λογικό, οι κανόνες αυτοί αρχίζουν κάποια στιγμή να γίνονται εξουθενωτικοί. Για μια νύχτα, ένα γεύμα ή μια ολόκληρη ημέρα, ο κόσμος αυτός αποφασίζει να μην ακολουθήσει τους κανόνες της δίαιτας, και να καταναλώσει κάποια τροφή που επιθυμεί αλλά δεν συμφωνεί με τη δίαιτα του. Το αποτέλεσμα; Την αμέσως επόμενη στιγμή, τα άτομα νιώθουν εκτός ελέγχου, σαν να βρίσκονται ξαφνικά εκτός ορίων, και να χάνουν την αίσθηση τάξης που θεωρούν ότι τους παρείχε η δίαιτα. Αυτό οδηγεί σε μια ακόμα μεγαλύτερη ανάγκη επανάκτησης του ελέγχου, όπου θα πέσουν ξανά στη δίαιτα ”με τα μούτρα”, προσπαθώντας να τα πάνε καλύτερα αυτή τη φορά- δηλαδή, να τηρήσουν πιο πιστά και αυστηρά τους εξαντλητικούς κανόνες που τους επιβάλει.

Μπορούμε λοιπόν να παρατηρήσουμε ότι, στην ουσία, αυτός κύκλος της δίαιτας, είναι ένας κύκλος ελέγχου: ακολουθώντας τη δίαιτα νιώθεις ότι παραμένεις ασφαλής και έχεις τον έλεγχο. Μόλις «επαναστατείς» στους κανόνες της, ακολουθεί το αίσθημα απώλειας αυτού, το οποίο με τη σειρά του δημιουργεί την ανάγκη για την επανάκτηση ακόμα περισσότερου ελέγχου- και ο κύκλος συνεχίζεται.

Φυσικά δεν χρειάζεται να μπει κάποιος στη διαδικασία μια συγκεκριμένης δίαιτας για να μπει σε αυτόν τον κύκλο, αφού ακόμα και η επιβολή συγκεκριμένων προσωπικών κανόνων σχετικά με το φαγητό, μπορεί να πυροδοτήσει τέτοιες συμπεριφορές και αισθήματα.

Περιοριστικές συμπεριφορές

Το πιο κοινό γνώρισμα των διαφόρων διαιτών είναι ο περιορισμός της πρόσληψης της τροφής. Στην προσπάθεια του κάποιος να κάνει καλύτερες διατροφικές επιλογές, συχνά καταλήγει στον περιορισμό του συνόλου της τροφής του ή ακόμα και συγκεκριμένων τροφίμων η ομάδων τροφών. Έτσι δημιουργούνται οι διάφορες πεποίθησεις-κανονες γύρω από το φαγητό. Τέτοιοι κανόνες, που ακούγονται κάπως σαν «δεν επιτρέπεται να καταναλώσω υδατάνθρακες στο βραδινό μου», είναι όχι μόνο αβάσιμοι (αφού για παράδειγμα οι υδατάνθρακες είναι η βασική πηγή ενέργειας του οργανισμού μας), αλλά και ανέφικτοι να τηρηθούν. Πόσο ρεαλιστικό είναι το να δηλώνω ότι δεν θα ξαναφάω ποτέ υδατάνθρακες με το βραδινό μου; Πόσο εύκολα μπορώ να παραβιάσω αυτόν τον κανόνα; Στην ουσία, δημιουργώντας τέτοιους κανόνες, βάζουμε τους εαυτούς μας σε μια διαδικασία που μας οδηγεί, αρκετά σίγουρα, στην αποτυχία. Τελικά, κάποια στιγμή, θα φάμε υδατάνθρακες μαζί με το βραδινό μας. Και τότε ξεκινά μια ολική απώλεια ελέγχου: καθώς το σώμα μας λαμβάνει επιτέλους την τροφή που επιθυμεί και του απαγορεύεται, τρώμε πολύ παραπάνω από όσο σκοπεύαμε, και νιώθουμε τελικά, τελείως εκτός ελέγχου γύρω από τις διάφορες τροφές- συγκεκριμένα, στο παράδειγμά μας, τους υδατάνθρακες.

Έλλειψη θρεπτικών συστατικών

Η τροφή είναι το βασικό καύσιμο του ανθρώπινου οργανισμού. Για να λειτουργήσει στο καλύτερο δυνατό του, το σώμα χρειάζεται τα διάφορα θρεπτικά συστατικά που λαμβάνει μέσω της τροφής. Για να εξασφαλίσει την πρόληψη τους, το σώμα μας είναι εξοπλισμένο με τις διάφορες ορμόνες, που λειτουργούν δίνοντας σήματα πείνας και κορεσμού. Όταν χρειαζόμαστε περισσότερα θρεπτικά συστατικά, ο οργανισμός μας μας ειδοποιεί δημιουργώντας το αίσθημα πείνας, ενώ αντίθετα, όταν επί του παρόντος νιώθει «γεμάτο» από καύσιμο, νιώθουμε κορεσμό. Δυστυχώς όμως, στην πορεία της ζωής μας, είτε λόγω συνθηκών είτε λόγω πεποιθήσεων, αρχίζουμε να αγνοούμε η να καταπιέζουμε τέτοια σήματα. Στο παράδειγμα της δίαιτας, είναι πολύ κοινό ανάμεσα σε διαιτώμενους, να αγνοούν συνεχόμενα τα σήματα πείνας που στέλνει το σώμα τους, στην προσπάθεια να μειώσουν την ενέργεια που λαμβάνουν και να χάσουν βάρος. Αυτό, όμως, οδηγεί τελικά στην έλλειψη θρεπτικών συστατικών. Όταν έχουμε καταπιέσει για τόσες ώρες αυτά τα σινιάλα πείνας, αποφεύγοντας να καταναλώσουμε τροφή, και τελικά φτάνουμε στο σημείο που επιτρέπουμε στο σώμα μας να φάει, προφανώς τα αποτελέσματα είναι ξανά η ίδια αίσθηση απώλειας ελέγχου. Το σώμα λαμβάνει επιτέλους τα θρεπτικά συστατικά που με τόση επιμονή ζητάει, και καθώς το αίσθημα πείνας είναι πλέον εκτός ελέγχου, και η ποσότητα τροφής που φτάνουμε να καταναλώσουμε είναι πολύ περισσότερη από αυτό που αρχικά σκοπεύαμε.

To καλό και το κακό φαγητό

Πολύ συχνά, ο κόσμος προσδίδει στο φαγητό ηθικότητα. Μιλάει, δηλαδή, για καλές και καλές τροφές, περιγράφοντας συνήθως, τη θρεπτική τους αξία: οι τροφές που θεωρούνται κοινώς «υγιεινές» είναι οι καλές και, στον αντίποδα, πατατάκια, γλυκά ή ακόμα και ένα κατά τα άλλα θρεπτικότατο παστίτσιο, μπορούν να θεωρηθούν «κακές».

Με αυτόν τον τρόπο, συχνά, τροφές που πραγματικά μας αρέσουν και βρίσκουμε νόστιμες, κατηγοριοποιούνται ως κακές, και άρα απαγορευμένες. Έτσι μπαίνουν αναπόφευκτα σε μια ξεχωριστή θέση, με τις διάφορες γεύσεις που, όσο κι αν τις επιθυμούμε και απολαμβάνουμε, απαγορεύεται να τις καταναλώνουμε.

Τι συμβαίνει λοιπόν, και εδώ, όταν κάποια στιγμή τύχει να βρεθούν μπροστά μας; Ο εγκέφαλος και το σώμα μας, δράττονται αυτής της μοναδικής ευκαιρίας να απολαύσουν ένα τρόφιμο που επιθυμούν. Όσο περισσότερο, μάλιστα, μπορούν. Τελικά καταλήγουμε «εκτός ελέγχου» να καταναλώνουμε μεγάλες ποσότητες αυτών και με ένα αίσθημα δυσφορίας, τόσο σωματικής όσο ψυχολογικής.  

Λίπος και πρωτεΐνη

Τέλος, σημαντικό ρόλο παίζει η ποσότητα λίπους και πρωτεΐνης που καταναλώνουμε στην καθημερινή μας ζωή- θρεπτικών συστατικών ιδιαίτερα σημαντικών στη δημιουργία αισθήματος κορεσμού για το σώμα μας. Χωρίς τις απαραίτητες ποσότητες λίπους και πρωτεΐνης, δε νιώθουμε «πλήρεις», δεν καταφέρνουμε να χορτάσουμε από το φαγητό μας και έτσι, μένουμε με μια ανάγκη για περισσότερο.

Ακόμα, χωρίς αυτά τα θρεπτικά συστατικά, το σάκχαρο του αίματος δεν μπορεί να ισορροπήσει, καθώς συνεισφέρουν σημαντικά στη διατήρηση της καμπύλης της γλυκόζης σε σταθερά επίπεδα. Αυτές οι απότομες μεταβολές του σακχάρου στο αίμα, συμμετέχουν σημαντικά στο αίσθημα συνεχούς πείνας, αφού το σώμα μας προσπαθεί να ζητήσει ενέργεια για να καταφέρει να κρατήσει τη γλυκόζη στα απαραίτητα επίπεδα. Έτσι, όταν βρισκόμαστε γύρω από τροφή, μπορεί να πιάσουμε τους εαυτούς μας να νιώθουν ότι δεν έχουν τον έλεγχο στο τι και πόσο καταναλώνουν- αφού πράγματι, το σώμα μας προσπαθεί απλά να μας προστατεύσει. Μοιάζει, σαν να καταναλώνουμε συνεχώς τροφή και να μην μπορούμε να χορτάσουμε.

Καταλαβαίνουμε, λοιπόν, τώρα, πώς ο έλεγχος και το φαγητό συνδέονται μεταξύ τους και πόσο συνεισφέρουν οι διάφορες πεποιθήσεις και πρακτικές της δίαιτας στην απώλεια του ελέγχου, όταν βρισκόμαστε μπροστά σε διάφορες τροφές. 

Ο μόνος τρόπος να σπάσουμε αυτούς τους κύκλους, είναι να δημιουργήσουμε μια ισορροπημένη σχέση με την τροφή μας, έξω από τις πρακτικές της δίαιτας και των περιορισμών. Μια σχέση που θα συνδυάζει την ενσυνείδητη διατροφή με τη λογική, και μας επιτρέπει να τρώμε τόσο για να θρέψουμε τα σώματά μας όσο και για να λάβουμε απόλαυση. Μόνο έτσι θα πάψουμε να νιώθουμε ανασφάλεια γύρω από την τροφή μας και θα μάθουμε να εμπιστευόμαστε τον έλεγχο στο σώμα μας και τα σήματά του.

Αναρωτήθηκες ποτέ πως φτάνεις να επιλέγεις τις τροφές που καταναλώνεις; Γιατί άλλες σε ελκύουν, ενώ άλλες δεν θέλεις ούτε να τις μυρίσεις; Πόσο αλάτι βάζεις στο φαγητό σου, πόσο ”αντέχεις” τα πικάντικα, αν προτιμάς γλυκό ή αλμυρό το πρωί- και γιατί; Τι μας κάνει, τελικά, να επιλέγουμε τις τροφές που επιλέγουμε;

Το φαγητό δεν είναι απλώς μια ανάγκη του οργανισμού μας για επιβίωση. Οι επιλογές μας και οι προτιμήσεις μας στη διατροφή είναι ένα συνονθύλευμα παραγόντων, όπως το πως βλέπουμε ένα φαγητό, του πως αντιλαμβανόμαστε τη μυρωδιά του, του πως, εν τέλει, επεξεργάζεται ο εγκέφαλος μας το συγκεκριμένο φαγητό αλλά και διάφορων παιδικών αναμνήσεων, του τρόπου που μεγαλώσαμε, ακόμα και του τι έτρωγαν οι γονείς μας.

Οι διατροφικές μας επιλογές αντικατοπτρίζουν, τελικά, ένα μέρος του χαρακτήρα μας και των βιωμάτων μας. Ποια είναι, όμως, τα στοιχεία αυτά που επιδρούν και διαμορφώνουν τη σχέση αυτή προσωπικότητας, βιωμάτων και της διατροφής μας;

Η σύνδεση με συναισθήματα

Φυσικά, το πως νιώθουμε για συγκεκριμένες τροφές, τόσο πριν όσο και μετά την κατανάλωσή τους, παίζει καίριο λόγο στη διαμόρφωση των διατροφικών μας επιλογών.

Πόσο μεγάλο ρόλο παίζει η ψυχολογία στο τι επιλέγουμε να φάμε, μπορούμε να το αντιληφθούμε αν σκεφτούμε το εξής: έχει διαπιστωθεί είναι ότι τα φαγητά που είναι οικεία σε εμάς, που μας φέρνουν μια ανάμνηση στο μυαλό μας, τείνουν να μας κάνουν να νιώθουμε περισσότερο χορτάτοι έπειτα από την κατανάλωση τους. Το γεγονός αυτό δεν είναι καθόλου τυχαίο, μιας και η κατανάλωση φαγητού δεν είναι απλώς μια λειτουργική μας ανάγκη, αλλά κάτι πολύ παραπάνω από αυτό. Το συνδέουμε με τις περισσότερες στιγμές χαράς μας, με οικογενειακά τραπέζια, με μια ευχάριστη έξοδο, με στιγμές χαλάρωσης και ξεκούρασης.

Αξιοσημείωτα, η σχέση συναισθημάτων και διατροφής είναι τόσο ισχυρή ώστε μέσα από σχετικές παρατηρήσεις φάνηκε ότι ένα φαγητό που θεωρούμε ότι έχει πολλές θερμίδες, μας κάνει να νιώθουμε και περισσότερο χορτάτους, ανεξάρτητα από το πόσες έχει πραγματικά.

Η παιδική μας ηλικία

Η αλήθεια είναι ότι πολλές από τις διατροφικές μας προτιμήσεις, διαμορφώνονται από το οικογενειακό περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνουμε. Είναι αυτονόητο ότι τα παιδιά, από τη στιγμή που γεννιούνται, είναι εξαρτημένα από τους γονείς τους ως προς το φαγητό. Επίσης, τα παιδιά λειτουργούν μιμητικά και υιοθετούν τις συμπεριφορές που λαμβάνουν από το κοντινό τους περιβάλλον. Τρώνε οι γονείς με το κινητό στο χέρι; Τρώνε στο αμάξι; Τρώνε στο τραπέζι κάνοντας οικογενειακές συζητήσεις; Ανάλογα, λοιπόν, είναι πολύ πιθανό και εκείνα να μιμηθούν αυτή τη συμπεριφορά στο μέλλον.

Παράλληλα, όταν οι γονείς δείχνουν ανυπομονησία και επιθυμία να μαγειρέψουν και να καταναλώσουν συγκεκριμένα φαγητά, ενδεχομένως τα παιδιά τους μεγαλώνοντας έχουν, αντίστοιχα, θετικά συναισθήματα για το συγκεκριμένο φαγητό. Καταλαβαίνουμε, λοιπόν, τη σημασία του ”πρώτου δασκάλου” μας όσο ήμασταν παιδιά, την οικογένεια, σε ότι αφορά στη διαμόρφωση των διατροφικών μας επιλογών και ως ενήλικες.

Η βιομηχανία τροφίμων

Λίγο- πολύ, δυστυχώς, γνωρίζουμε ότι η βιομηχανία τροφίμων, τα ΜΜΕ και το μάρκετινγκ, είναι έτσι δομημένα ώστε πολλές φορές οι επιθυμίες μας να διαμορφώνονται σε τεράστιο βαθμό, χωρίς καν να το καταλαβαίνουμε.

Το πώς μας παρουσιάζουν ένα προϊόν, σε τι χρώμα συσκευασίας περιέχεται, πόσο τραγανό είναι – όλα είναι σκόπιμα.

Αρκεί να σκεφτούμε, για παράδειγμα, ένα τέχνασμα που συμβαίνει σε ορισμένα καταστήματα, όπου όταν περνάμε από διαδρόμους αρτοποιίας, χρησιμοποιούνται τεχνητά αρώματα ψωμιού, έτσι ώστε να μεγαλώνουν την επιθυμία μας να καταναλώσουμε το συγκεκριμένο σκεύασμα-δηλαδή, να το αγοράσουμε.

Έρευνες που έχουν γίνει, έχουν δείξει ότι ακόμη και η μουσική που παίζει στους διαδρόμους supermarket πολλές φορές, είναι επίτηδες αργή και ενορχηστρωμένη, ώστε να μας παρασύρει να περπατάμε πιο αργά και να αυξάνονται οι πιθανότητες να αγοράσουμε περισσότερα προϊόντα.

Φυσικά, καίριο ρόλο παίζουν και οι διαφημίσεις. Έχει αποδειχθεί ότι όταν μιλάμε για ένα προϊόν και το παινεύουμε, όπως για παράδειγμα για το πόσο τραγανό είναι, για το πόσο γευστικό είναι , για το πόσο όμορφο άρωμα έχει, είναι πιο πιθανό να προσελκύσει το ενδιαφέρον του καταναλωτή από το να διαφημιστεί μόνο η γευστικότητα του.

Όλα αυτά, σε συνδυασμό με τα τέλεια απεικονισμένα συναισθήματα που έχουν οι πρωταγωνιστές όταν καταναλώνουν το διαφημιζόμενο προϊόν. Μπορούμε, έτσι, να αντιληφθούμε ότι οι διαφημιστικές εταιρείες έχουν πολλά όπλα στη φαρέτρα τους, τα οποία χρησιμοποιούν για να χειραγωγούν τους καταναλωτές και να συμβάλλουν στη διαμόρφωση των επιλογών και προτιμήσεων μας.

Τι γίνεται όσο αφορά τα παιδιά;

Εκεί τα πράγματα σίγουρα γίνονται πολύ πιο εύκολα για τις εταιρείες και πολύ πιο δύσκολα για τους γονείς.

Τα παιδιά, φυσικά, ενθουσιάζονται πολύ πιο εύκολα και μαγνητίζονται από τις ”τέλειες” εικόνες, που προβάλλονται από τις διαφημίσεις.

Ακόμη και στα supermarket, πολλές φορές, τα πολύ επεξεργασμένα προϊόντα τοποθετούνται επίτηδες σε δυο επίπεδα στα ράφια. Το πρώτο αντιστοιχεί στο ύψος ενός τρίχρονου παιδιού, και το άλλο στο ύψος ενός μωρού που βρίσκεται στο καροτσάκι. Αυτό γίνεται φυσικά για είναι στο οπτικό πεδίο των παιδιών ώστε να μπορούν να τα δουν και να τα ζητήσουν.

Οι γονείς λοιπόν καλούνται να αντιμετωπίσουν πάρα πολλά διαφημιστικά τεχνάσματα, αλλά χρειάζεται να θυμούνται ότι οι καλύτεροι  ”διαφημιστές” προϊόντων στα παιδιά τους είναι, στην πραγματικότητα, οι ίδιοι.

Καταλαβαίνουμε, τελικά, ότι το τι μας αρέσει και τι όχι, το τι επιλέγουμε να καταναλώνουμε και τι απορρίπτουμε, το τι βρίσκουμε γευστικό- καθετί σχετικά με τις διατροφικές μας προτιμήσεις- μπορεί να διαμορφώνεται και να επηρεάζεται συνεχώς από πολλούς διαφορετικούς παράγοντες της ζωής μας. Υπάρχουν, λοιπόν, ”σωστές” και ”λάθος” επιλογές; Και αν ναι, υπάρχει τρόπος να κάνουμε τις ”σωστές” διατροφικές επιλογές;

Η πραγματικότητα, είναι ότι δεν υπάρχει κάτι απόλυτο το οποίο πρέπει να διαλέγουμε ή να απαγορεύουμε από τον εαυτό μας να καταναλώνει. Σίγουρα ως καταναλωτές, θέλουμε να γνωρίζουμε πληροφορίες για τα τρόφιμα που καταναλώνουμε, να ενημερωνόμαστε για το τι είναι θρεπτικό και πως μας ωφελεί, και να διαβάζουμε τις ετικέτες των προϊόντων που πρόκειται να αγοράσουμε. Ακόμα, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι όσο περισσότερα άγνωστα σε εμάς συστατικά αναγράφονται στις ετικέτες αυτών, τόσο περισσότερο επεξεργασμένα θα είναι- άρα, και λιγότερο θρεπτικά για τον οργανισμό μας.

Όμως στο αν υπάρχουν απολύτως και αμιγώς σωστές και λάθος επιλογές στην καθημερινή μας διατροφή, δυστυχώς, η απάντηση είναι όχι.

Είναι σημαντικό να παραμένουμε ανοιχτοί σε νέες γεύσεις, αλλά και να προσπαθήσουμε να αναγνωρίζουμε τα συναισθήματά μας γύρω από τις διάφορες τροφές και το πώς καταλήγουμε να τις επιλέγουμε. Και να θυμόμαστε ότι αν εντάξουμε το ”’μέτρον άριστον” στη διατροφή μας, κανένα τρόφιμο τότε δεν είναι απαγορευμένο.

Το να τρέφουμε το σώμα και το μυαλό μας σωστά, δίνοντάς του δηλαδή όλα τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται, αλλά και χωρίς να το στερούμε από την απόλαυση, φαίνεται να είναι ένα δύσκολο ”καθήκον” για τους περισσότερους από εμάς.

Δίαιτα στη δίαιτα, άρθρα και έρευνες και google searches– όλα για να βρούμε πώς να μάθουμε να τρεφόμαστε ”υγιεινά”. Κι ύστερα, εκεί που νομίζουμε ότι το βρήκαμε, ένα μικρό ”παραστράτημα” και ξαφνικά όλη μας η προσπάθεια και η σχέση με την τροφή φαίνεται να καταρρέει. Αρχίζουν, έτσι, οι ενοχές, το αυτο-μαστίγωμα, οι τύψεις. Και όλο από την αρχή.

Κι όμως, το ένα συστατικό που οι περισσότεροι ξεχνάμε όταν προσπαθούμε να χτίσουμε μία υγιή σχέση με την τροφή και το σώμα μας, είναι η συμπόνοια και η καλοσύνη προς εμάς τους ίδιους. H ενσυνείδητη διατροφή αρχίζει όταν σταματήσουμε να τιμωρούμε τους εαυτούς μας για τις διατροφικές πράξεις και επιλογές μας, και ξεκινάμε να μας παρατηρούμε με περισσότερη ψυχραιμία, καλοσύνη και συμπόνοια.

Τι σημαίνει αυτό; Σύμφωνα με την ερευνήτρια Kristin Neff, PhD, η ”αυτο-συμπόνοια”, χτίζεται με βάση τρία θεμελιώδη στοιχεία:

Τη στοργή προς τους εαυτούς μας: το να είμαστε, δηλαδή, ευγενικοί και κατανοητικοί προς εμάς, σε περιπτώσεις πόνου ή αποτυχίας- εν αντιθέσει με την αυστηρή και ιδιαίτερα σκληρή κριτική στάση που συχνότερα τείνουμε να υιοθετούμε σε τέτοιες περιπτώσεις.

Το αίσθημα της ανθρώπινης υπόστασής μας: το να αναγνωρίζουμε, δηλαδή, ότι όλες μας οι εμπειρίες και βιώματα είναι κοινά σε όλο το ανθρώπινο είδος, και δεν είμαστε μόνοι σε αυτά.

Την ενσυνειδητότητα: δηλαδή, το να αναγνωρίζουμε και να κρατάμε τα επώδυνα συναισθήματα και σκέψεις μας σε μία ισορροπία, και όχι να τα καταπνίγουμε, να τα αγνοούμε ή να ταυτιζόμαστε σε υπερβολικό σημείο με αυτά.

Πράγματι, αντίστοιχες έρευνες έχουν αποδείξει ότι με όσο περισσότερη κατανόηση και συγχώρεση φερόμαστε στους εαυτούς μας, τόσο ευκολότερο είναι να μείνουμε κινητοποιημένοι για να κάνουμε ότι χρειάζεται ώστε να φροντίσουμε τους εαυτούς μας- συμπεριλαμβανομένης και της διατροφής. Επιπλέον, μία τέτοια συμπονετική στάση, λειτουργεί και ως ασπίδα απέναντι στις συναισθηματικές υπερφαγίες, καθότι αυτές συμβαίνουν συχνότερα όταν νιώσουμε ότι αποτυγχάνουμε στην προσπάθεια να τραφούμε ”σωστά”.

Η έλλειψη αυτό-συμπόνοιας, δημιουργεί τεράστια εμπόδια στην προσπάθειά μας να παρατηρήσουμε και να αντιληφθούμε τις συνήθειες μας, τα μοτίβα συμπεριφοράς μας, και τις ανάγκες μας σε ό,τι αφορά τη διατροφή. Υιοθετώντας μία περισσότερο κατανοητική , επιεικής αλλά και, σημαντικό, φιλοπερίεργη στάση απέναντι στους εαυτούς μας, μπορούμε να καλλιεργήσουμε μία υγιής σχέση με την τροφή, τη θρέψη και εμάς τους ίδιους- και να έρθουμε, έτσι, μερικά βήματα πιο κοντά στην ευζωία και την ευτυχία.

Πώς μπορείς να εντάξεις τη συμπόνοια στη σχέση σου με τη διατροφή

Ο… ”άσπρο/μαύρο” τρόπος σκέψης:
Αρχικά, είναι σημαντικό να αναγνωρίσεις στις σκέψεις σου αυτή την ”απολυτότα” και την τάση για μαύρο-άσπρο- και έπειτα, να προσπαθείς να σταματήσεις αυτό τον τρόπο σκέψης. Η ”υγιεινή διατροφή” είναι κάτι πολύ ευέλικτο και μπορεί να περιλαμβάνει μία μεγάλη ποικιλία τροφών- κάποιες πιο θρεπτικές και κάποιες πιο απολαυστικές. Πολλές φορές, αυτό που θα επιλέξεις για τη θρέψη του σώματός σου μπορεί να ταυτίζεται με την απόλαυση, άλλες φόρες όμως αυτά τα δύο μπορεί να μην συνυπάρχουν- και αυτό είναι εξίσου σημαντικό να το επιτρέψεις στον εαυτό σου.

Η ”υγιεινή επιλογή” είναι μονάχα εκείνη που δεν θα στερηθείς για να την κάνεις, εκείνη που νιώθεις ότι θα ικανοποιήσει τις ανάγκες σου τη δεδομένη στιγμή. Η στέρηση και η απαγόρευση οδηγεί- με μαθηματική ακρίβεια- στις υπερφαγίες. Αυτό που ονομάζουμε θρέψη, δεν είναι άσπρο και μαύρο, δεν υπάρχουν ”καλές” και ”κακές” τροφές, τροφές που ”επιτρέπονται” και τροφές που ”απαγορεύονται”. Είναι σημαντικό να το αντιληφθούμε αυτό, για να καταφέρουμε να ξεφύγουμε από τον απόλυτο και κριτικό τρόπο σκέψης για τη διατροφή και το σώμα μας, και να χτίσουμε, έτσι, μία πιο ήρεμη και ενστικτώδη σχέση με αυτά.

Ξεκίνα να παρατηρείς το πως μιλάς στον εαυτό σου όταν τρως

Υπάρχουν στιγμές που όσο κάθεσαι να φας το γεύμα σου, ξεκινά μία κασέτα στο κεφάλι σου, που σου υποδεικνύει πόσο και τι πρέπει να φας- ή να μη φας; Κάνεις σκέψεις γύρω από το φαγητό σου που σχετίζονται με την επιτυχία ή την αποτυχία σου ως άτομο; Τι νιώθεις κι τι σκέφτεσαι όταν τρως; Και πώς μεταβάλλονται αυτές οι σκέψεις ανάλογα με το τι επιλέγεις να καταναλώσεις; Προσπάθησε ως αρχή, να παρατηρήσεις αυτές τις σκέψεις και το πως τις εκφράζεις με λέξεις μιλώντας προς τον εαυτό σου, χωρίς να τις κρίνεις. Μπορείς, ακόμα καλύτερα, να τις γράψεις, σε μορφή ημερολογίου, λίστας ή ό,τι σου βγαίνει περισσότερο άνετα και αυθόρμητα-  απλά παρατηρώντας τις και προσπαθώντας να μη βάζεις κριτική σε αυτές.

Ετοίμασε τις απαντήσεις στον εσωτερικό σου κριτή

Καθώς διαβάζεις ή παρατηρείς τις κριτικές και σκληρές αυτές σκέψεις γύρω από το σώμα σου, την τροφή, και το πως συνδέεσαι με αυτές, προσπάθησε, σε δεύτερο χρόνο, να ετοιμάσεις πιο λογικές και ψύχραιμες απαντήσεις στις σκέψεις αυτές. Έτσι, κάθε φορά που θα νιώθεις ότι το μυαλό σου ξεκινάει αυτό το ”αυτομαστίγωμα” και γίνεσαι επιθετικός και σκληρός με εσένα, να μπορεί να στρέφεσαι σε αυτές τις απαντήσεις. ”Το τι φαγητό θα επιλέξω να φάω δε με κάνει καλό άνθρωπο”, ”Το ότι επέλεξα την πίτσα από τη σαλάτα είναι μία υγιής επιλογή”, ”Δεν απέτυχα σε τίποτα επειδή έφαγα δύο μερίδες μακαρόνια” κ.ο.κ. Μόνο για να θυμάσαι σε κάθε στιγμή, πως να μιλάς ήρεμα και, κυρίως, με φροντίδα στον εαυτό σου.

Έτσι, κάθε φορά που θα ξεκινά αυτή η κασέτα στο μυαλό σου, θα μπορείς να έχεις έτοιμες τις απαντήσεις, και ίσως, σιγά σιγά, θα αρχίσει να σου γίνεται περισσότερο οικείος κι φυσικός τρόπος σκέψης.

Να θυμάσαι ότι η υγιής σχέση με το σώμα, τη διατροφή και τον ίδιο τον εαυτό μας, δεν έρχεται από τη μία μέρα στην άλλη. Θεμελιώνεται πάνω στην συμπόνοια, την κατανοητικότητα και τη φροντίδα προς εμάς τους ίδιους, πράγματα που θέλουν εξάσκηση και υπομονή. Μέρα τη μέρα, όπως καθετί, γίνεται ευκολότερο και μαθαίνεις στα νέα μοτίβα σκέψης και συμπεριφοράς.

Το σίγουρο είναι, πάντως, ότι η κριτική, η αυτο-τιμωρία και οι ενοχές, δημιουργούν μόνο αντίθετα αποτελέσματα, και, ίσα-ίσα, βάζουν εμπόδια στην προσπάθειά σου να μάθεις να τρέφεσαι και να φροντίζεις το σώμα και το μυαλό σου. 

Εμπνευσμένο από άρθρο τoυ www.mindful.org

Ανά φάσεις, υπάρχουν στο μυαλό του κόσμου διάφορες τροφές που θεωρούνται ”υγιεινές” και , θα λέγαμε, ”ανώτερες διατροφικά” από άλλες. Και συχνά, αυτές οι πεποιθήσεις είναι κάθε άλλο από πραγματικότητα.

Στο παρακάτω άρθρο, παίρνουμε πέντε από τα πολύ συχνά αναφερόμενα ως ”υγιεινά” τρόφιμα για να δούμε ποια είναι όντως η θρεπτική τους αξία και αν , τελικά, ανταπεξέρχονται στα όσα πιστεύουμε για αυτά.

Αποξηραμένα Φρούτα

Ο περισσότερος κόσμος θεωρεί ότι τα αποξηραμένα φρούτα έχουν την ίδια θρεπτική αξία με τα φρέσκα, καθώς… είναι φρούτα- απλώς αποξηραμένα.

Όμως, τα αποξηραμένα φρούτα υφίστανται διεργασίες προκειμένου να αποξηραίνονται και να συντηρούνται για περισσότερο χρόνο. Είναι γεγονός πως σε κάποιες περιπτώσεις, μπορεί να διατηρούν τα θρεπτικά τους συστατικά ή και να έχουν ακόμη περισσότερα από ότι τα φρέσκα φρούτα όπως το παράδειγμα των βερίκοκων. Στο συγκεκριμένο φρούτο λοιπόν, 5-6 αποξηραμένα βερίκοκα έχουν 4 φορές περισσότερες ίνες από ότι ένα ολόκληρο φρέσκο βερίκοκο. Ποια είναι λοιπόν η διαφορά; Στη ζάχαρη και την ενέργεια που περιέχουν. Τα αποξηραμένα φρούτα, για να συντηρηθούν, κρύβουν μεγάλες ποσότητες ζάχαρης, Ενώ, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι τις περισσότερες φορές, μειώνεται και η περιεκτικότητα σε βιταμίνες σχετικά με τα φρέσκα φρούτα.

Επιπλέον, έχετε υπόψιν σας ότι ακόμα και τα αποξηραμένα φρούτα με τη σήμανση «χωρίς ζάχαρη», συχνά περιέχουν ζάχαρη σε άλλη μορφή, όπως για παράδειγμα σιρόπι ρυζιού, ή συμπυκνωμένο χυμό μήλου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα cranberries. Ενώ, άλλα, όπως για παράδειγμα η αποξηραμένη μπανάνα, συνήθως περιέχουν φυτικά έλαια, λόγω της επεξεργασίας τους.

Σαλάτες

Μερικές φορές, θεωρούμε ότι βαφτίζοντας το πιάτο μας ως σαλάτα γίνεται αυτομάτως και υγιεινό. H άποψη αυτή όμως είναι εσφαλμένη.

Τα λαχανικά είναι, φυσικά, πλούσια σε θρεπτική αξία, βιταμίνες και ιχνοστοιχεία- και χαμηλά σε ενέργεια. Έτσι, στο μυαλό του κόσμου, οι σαλάτες κατατάσσονται στις ”υγιεινές επιλογές”. Όμως, όταν προστίθενται τα λεγόμενα dressings τα πράγματα αλλάζουν, καθώς αυτά μπορεί να περιέχουν ζάχαρη, trans λιπαρά αλλά και διάφορες τεχνητές ανθυγιεινές χημικές ουσίες. Επομένως, παρόλο που τα λαχανικά είναι φυσικά πολύ ωφέλιμα για την υγεία και πρέπει να υπάρχουν στην καθημερινή μας διατροφή ο συνδυασμός τους με αγνώστου προέλευσης συνοδευτικά, ενδέχεται να αναιρέσει κάθε κέρδος που μπορεί να μας δώσει η κατανάλωση τους.

Χυμοί Φρούτων

Οι περισσότεροι καταναλωτές, θεωρούν ότι οι χυμοί φρούτων περιέχουν ελάχιστη ποσότητα ζάχαρης και είναι μία καλή επιλογή, καθώς προέρχονται από φρούτα. Κάτι τέτοιο όμως, δυστυχώς, δεν ισχύει. Σε μια έρευνα που έγινε στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι ερευνητές αφού ανέλυσαν διάφορους χυμούς φρούτων διαπίστωσαν ότι περισσότεροι από τους μισούς χυμούς, περιλάμβαναν τη μέγιστη περιεκτικότητα ζάχαρης που συνίσταται ανά ημέρα για ένα παιδί (5 κουταλάκια του γλυκού ζάχαρη/ ημέρα). Περιείχαν δηλαδή πιο συγκεκριμένα, περίπου 6 κουταλάκια του γλυκού ζάχαρη ανά 200 ml χυμού, που είναι μια τυπική μερίδα. Συνεπώς, πρέπει να έχουμε κατά νου τις ποσότητες ζάχαρης που μπορεί να κρύβονται πίσω από ένα ποτήρι συσκευασμένο χυμό και πάντα όταν υπάρχει η επιλογή να προτιμούμε να στύψουμε το δικό μας χυμό στο σπίτι- ή, ακόμα καλύτερα, να ξεφλουδίσουμε να κόψουμε και να φάμε το φρούτο μας, καθώς έτσι προμηθευόμαστε τις απαραίτητες φυτικές ίνες (που χάνονται, όταν στύβουμε τα φρούτα) και βιταμίνες.

Light προϊόντα

Ένας ακόμη μύθος γύρω από την υγιεινή διατροφή είναι ότι τα light προϊόντα είναι υγιεινά και πιο ωφέλιμα για το σώμα μας από τα πλήρη. Όμως η πεποίθηση αυτή, απέχει από την αλήθεια.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων: ”Light είναι το προϊόν στου οποίου την ετικέτα αναφέρεται μόνο αυτός ο όρος, χωρίς να δίνονται επιπρόσθετες πληροφορίες ένα το συγκεκριμένο τρόφιμο είναι μειωμένο σε λιπαρά, θερμίδες ή νάτριο”. Για να χαρακτηριστεί ένα τρόφιμο light, σύμφωνα με τη νομοθεσία πρέπει να περιέχει 30% λιγότερο από το εν λόγω συστατικό, σε σύγκριση με τα αρχικά -μη light– προϊόντα. Και πάλι όμως η συνολική περιεκτικότητα τους σε ζάχαρη ή λίπος ή νάτριο μπορεί να παραμένει υψηλή.

Απαραίτητο λοιπόν για τους καταναλωτές, είναι να διαβάζουν τις ετικέτες των προϊόντων, για να καταλαβαίνουν ακριβώς τι καταναλώνουν και εάν το προϊόν αυτό, τελικά, συμφωνεί με τις ανάγκες τους. Παράλληλα είναι πολύ σημαντικό να έχουμε κατά νου ότι πολλές βιταμίνες, καθότι λιποδιαλυτές, χάνονται από τα τρόφιμα κατά την επεξεργασία που υφίστανται για να γίνουν ligth, και ότι η επεξεργασία αυτή επιβαρύνει αρκετά το τρόφιμο, μειώνοντας σημαντικά τη θρεπτική του αξία.

Μπάρες Δημητριακών

Οι μπάρες δημητριακών, έχουν γίνει ένα πάρα πολύ δημοφιλές σνακ σε μεγάλη μερίδα ανθρώπων. Είναι όμως τόσο θρεπτικές και ”υγιεινές” όσο νομίζουμε;

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα είναι ”εξαρτάται”. Οι καταναλωτές πρέπει να είναι πάρα πολύ προσεκτικοί στις επιλογές τους καθώς οι μπάρες δημητριακών μπορεί να είναι φτιαγμένες μια πληθώρα υλικών, μα περιέχουν υψηλές ποσότητες ζάχαρης, και να έχουν υποστεί μεγάλη επεξεργασία, χάνοντας, τελικά, τη θρεπτική αξία που θα μας πρόσφεραν οι αντίστοιχες πρώτες ύλες. Από την άλλη, οι μπάρες μπορεί να είναι πολύ θρεπτικές και ποιοτικές όσων αφορά τις ύλες- και ειδικά οι σπιτικές. Υλικά όπως το μέλι, οι ξηροί καρποί, τα βούτυρα ξηρών καρπών, τα αποξηραμένα φρούτα, μπορούν να προσδώσουν σε μία μπάρα υψηλή θρεπτική αξία και να την καταστήσουν, έτσι, μία πολύ καλή επιλογή για ένα γρήγορο σνακ. Φυσικά, πρέπει να έχουμε στο νου μας ότι όλες αυτές οι πρώτες ύλες είναι πολύ πλούσιες σε ενέργεια και απλά σάκχαρα, ώστε να φροντίσουμε να καταναλώνουμε αυτά τα τρόφιμα με το απαραίτητο μέτρο.

Xρειάζεται λοιπόν για ακόμη μια φορά, να γίνεται πολύ προσεκτικός έλεγχος σχετικά με τις ετικέτες των προϊόντων, και να επιλέγονται οι μπάρες εκείνες που υφίστανται τη λιγότερη επεξεργασία και περιέχουν το λιγότερο δυνατό ποσοστό σε αλάτι, σάκχαρα και θερμίδες.

Πολλά προϊόντα λοιπόν έχουν δυο όψεις και ενώ μπορεί να είναι σύμμαχοι στην προσπάθεια μας να ακολουθούμε μια θρεπτική διατροφή, σε μια άλλη εκδοχή τους μπορεί να γίνονται εμπόδιο στην προσπάθεια μας αυτή. Έτσι, όλοι μας ως καταναλωτές, είναι σημαντικό να είμαστε όσο το δυνατόν περισσότερο προσεκτικοί, τόσο με τις ετικέτες των προϊόντων, όσο και με όσα ακούμε κατά καιρούς σχετικά με τα διάφορα τρόφιμα που καταναλώνουμε.

Σημερινό ραντεβού όπου εργαζόμαστε πάνω στην αλλαγή διατροφικής συμπεριφορές. Σε όλες οι προηγούμενες καταγραφές, υπήρχαν επεισόδια υπερφαγίας, τα οποία βελτιώνονταν σταθερά μεν, ήταν σχεδόν καθημερινά δε. Στις σημερινές καταγραφές τίποτα! Κανένα!

Αφού είδαμε σχολαστικά τις καταγραφές και συζητήσαμε σε τι οφείλεται αυτή η μετάλλαξη, τελικά η απάντηση είχε δοθεί ήδη από την ίδια μέσα στα σχόλια της. «Αυτή την εβδομάδα συγκρατήθηκα στην αυτοσυγκράτηση!» Πόσο εύστοχο!

Νομίζουμε ότι τα υπερφαγικά οφείλονται όλα σε συναισθηματικούς λόγους ή σε αδυναμία χαρακτήρα. Κι όμως, τα περισσότερα είναι λόγω πείνας ή λόγω καταπίεσης.

Δεν μου επιτρέπω να φάω κάτι που επιθυμώ, και καταλήγω μετά να τρώω πολλά και διαφορετικά για να αντικαταστήσω εκείνη την επιθυμία μου, που όμως δεν θα έρθει γιατί ζητούσα άλλη γεύση. Δεν μου επιτρέπω να φάω κάτι γιατί έφαγα πολύ, γιατί παχαίνει, γιατί ξέφυγα και θέλω να το ισορροπήσω, γιατί το βραδινό παχαίνει και άλλοι τόσοι λόγοι. Όμως η πείνα είναι εκεί, δεν φεύγει, αλλά μεταφέρεται. Το φαγητό, όσο κι αν το ξεχνάμε, είναι βασική ανάγκη, η πηγή ενέργειάς μας- και το σώμα έχει ένα σωρό μηχανισμούς να ζητάει o,τι του λείπει. Όσο αγνοούμε αυτά τα σημάδια και παραμελούμε την πείνα μας, την ώρα που χαλαρώνουμε ή την ώρα που ξεκινάμε να τρώμε κάτι νόστιμο, γινόμαστε ασυγκράτητοι. Και μετά πάλι στέρηση για να το ισοσταθμίσουμε και μπαίνουμε πιο βαθιά στον φαύλο κύκλο.

Η διέξοδος τελικά κρύβεται μέσα σε μια απλή φράση: «συγκρατήθηκα στην αυτοσυγκράτηση».

Κάθε χρόνο, κάπου στα μέσα Νοέμβρη, έρχεται ο πρώτος πελάτης με αγωνία στο βλέμμα και λέει «Τώρα που ξεκινάνε τα μελομακάρονα τι κάνουμε;». Και βλέπεις ότι αυτή η αγωνία είναι πραγματική, ότι είναι ήδη παραδομένος στην δύναμη που ο ίδιος τους έχει προσδώσει.

Η απόκριση μου είναι κάθε φορά η ίδια, να τους εξηγήσω την άποψή μου για την ύπαρξη όλου αυτού του παροξυσμού γύρω από το εν λόγω γλυκό. Η πρώτη φράση λοιπόν που λέω είναι «σιγά το γλυκό!». Εκεί έρχεται αντίδραση, επιχειρηματολογία και μία, όλο θέρμη, υποστήριξη του ιερού μελομακάρονου.

Και εξηγώ: «σιγά το γλυκό, αν το καλοσκεφτείς είναι ένα σιροπιασμένο μπισκότο με κανέλα και μπαχαρικά». Ως γλυκό καθαυτό, δεν έχει κάποια από τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά στην υφή του που προκαλούν έντονη απόλαυση. Όπως έχει για παράδειγμα ένα σουφλέ σοκολάτας με τον συνδυασμού του ζεστού κέικ με την ρευστή λάβα στο κέντρο του ή του παγωτού που από στερεό μετατρέπεται σε υγρό μόλις ακουμπήσει στην γλώσσα. Τέτοιες εναλλαγές και εκπλήξεις θα έλεγα στην υφή, μας εθίζουν ενισχύοντας την έκκριση ντοπαμίνης στον εγκέφαλο. Στο μελομακάρονο κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Οπότε η έντονη λαχτάρα μας, είναι εξ αιτίας του συμβολισμού του.

Τα μελομακάρονα κατ’ εξοχήν μας θυμίζουν Χριστούγεννα. Ευχάριστες μέρες διακοπών μαζί με την οικογένεια, όπου τα ετοιμάζαμε μαζί με τη μαμά ή την γιαγιά «για να μυρίσει» το σπίτι. Για να νιώσουμε ότι αυτές οι μέρες είναι ξεχωριστές, και μέσα από τις συνταγές που τις σηματοδοτούν. Πόσο νόημα έχει όμως αυτό όταν η κατανάλωση του ξεκινάει 1,5 μήνα πριν;

Και μαζί με την πώληση του, ξεκινάνε και τα αστεία περί μελομακάρονου. Τα social κατακλύζονται από memes όλα με κεντρικές ιδέες «άρχισε η εποχή του μελομακάρονου, δεν θα χωράμε από τις πόρτες τον Γενάρη» ή «πήγα στην κουζίνα για νερό και έφαγα 40 μελομακάρονα». Και σωρεία αστείων αλλά και άρθρων «μελομακάρονο ή κουραμπιές;» λες και είναι διαμάχη ΠΑΟΚ – Ολυμπιακός. Γιατί αυτό το δίπολο; Και μελομακάρονο και κουραμπιές και δίπλες και σοκολατένια Αγιοβασιλάκια και ότι άλλο θέλεις να φας!

Το μόνο αποτέλεσμα που έχουν αυτά τα «αστεία» είναι να μας κάνουν πλύση εγκεφάλου, να δεχόμαστε άκριτα ότι με τα μελομακάρονα αυτή είναι η συνθήκη. Να τα τρώμε πέντε -πέντε. Ότι αν τα δούμε δεν μπορούμε να αντισταθούμε. Το λέμε τόσο συχνά -για πλάκα ή μη- στον εαυτό μας, που το έχουμε πιστέψει ως αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα. Όπως γίνεται με τα «αστεία» για τη Δευτέρα. «Ωχ Δευτέρα πάλι, χάλια μέρα, πω πω θα πάω στη δουλειά» κτλ. Και μ’ αυτά και μ’ αυτά, από ένα χαζό αστείο, πολύς κόσμος ξεκινάει την εβδομάδα του στην καλύτερη άκεφος, γιατί απλά είναι Δευτέρα!

Το μελομακάρονο, είναι ένα γλυκό όπως όλα τα υπόλοιπα γλυκά που ξέρεις να τα διαχειρίζεσαι. Ναι, είναι φορτωμένο με μνήμες και συναίσθημα, και καλά κάνει! Όμως είναι απλώς ένα γλυκό. Ένα γλυκό που σου αρέσει και αγαπάς και μπορείς να σταθείς απέναντι του όπως όλα τα γλυκά που σου αρέσουν και αγαπάς. Μην του προσδίδεις δύναμη που δεν έχει και μην παραιτείσαι απέναντι του. Είναι Χριστούγεννα, και απλώς αντί για άλλα γλυκά, τρώγε μελομακάρονα αφού σου αρέσουν. Τόσο απλά και τόσο συνειδητά.

Επιστρέφοντας από τις διακοπές των Χριστουγέννων, συζητώ με τους πελάτες μου πως ήταν διατροφικά η περίοδος των γιορτών. Όχι για να μετρήσουμε πόσους κουραμπιέδες έφαγαν, αλλά για να μάθουμε αυτή την περίοδο, τι ήταν αυτό που τους δυσκόλεψε, τι δεν κατάφεραν να διαχειριστούν, τι θα ήθελαν να κάνουν διαφορετικά.

Όλοι βίωσαν αλλαγές συγκριτικά με παλαιότερα χρόνια. Μία συζήτηση όμως ήταν τόσο περιγραφική και είχε τόσο ενθουσιασμό που καταλήξαμε ότι θα ήταν χρήσιμο να μοιραστεί και με άλλους αυτή η οπτική. Έτσι, ζήτησα από την πελάτισσα μου να καταγράψει την εμπειρία της από τα φετινά Χριστούγεννα. Μου έστειλε με μεγάλη χαρά, το κείμενο που ακολουθεί.

“Τα Χριστούγεννα για εμένα είναι γεμάτα αρώματα, χρώματα, αγαπημένους ανθρώπους, αμέτρητες γεύσεις αλλά και άπειρο άγχος να διατηρήσω μια ισορροπημένη διατροφή και να νικήσω τον κακό «αχόρταγο» εαυτό μου.

Παραμονές των γιορτών στο γραφείο της Δάφνης συζητήσαμε σε βάθος και έφυγα με πολλές ευχές, λίγες και καλές συμβουλές και ένα εκτυπωμένο διατροφικό πλάνο.

Το τελευταίο έμεινε στο συρτάρι-συγνώμη Δάφνη- αλλά με ένα μαγικό τρόπο όλες οι συμβουλές και η εκπαίδευση των προηγούμενων 9 μηνών βιώθηκε σε όλες γιορτινές μέρες.

Στο χριστουγεννιάτικο οικογενειακό τραπέζι υπέροχες λιχουδιές σε ποσότητα «λόχου». Η πρώτη συμβουλή εφαρμόστηκε άμεσα. Εντόπισα τις γευστικές ελλείψεις που ένιωθα και διάλεξα τις γεύσεις που ήθελα στο πιάτο μου, όχι γιατί μπορώ να τις έχω, αλλά γιατί τις χρειάζομαι. Έτσι κατέληξα σε συγκεκριμένες αγαπημένες επιλογές που κάλυψαν την μισή ποσότητα φαγητού.

Η άλλη μισή καλύφθηκε από λαχανικά ακολουθώντας τη δεύτερη σωτήρια συμβουλή. Ισορρόπησαν όλες οι γεύσεις και χόρτασα γρηγορότερα.

Συνέχισα να «ακούω» το σώμα μου και το γεύμα τελείωσε για μένα αμέσως μόλις αισθάνθηκα πληρότητα, αγνοώντας την ποσότητα φαγητού που είχε απομένει στο πιάτο μου.

Και οι προκλήσεις συνεχίστηκαν με αμέτρητα γλυκά σε όλες παραλλαγές. Ήταν ώρα για την επόμενη συμβουλή: άφησα το γλυκό για αργότερα το βράδυ, όταν θα ήμουν σε θέση να το απολαύσω χωρίς να νιώσω βάρος και καούρες.

Η μέρα τελείωσε παίζοντας με το μικρό ανιψάκι μου καθώς τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας αδυνατούσαν κάθε σωματική κίνηση.

Τελικά συνειδητοποίησα ότι τα φετινά Χριστούγεννα δεν νίκησα τον κακό μου εαυτό, αλλά τον αποδέχτηκα και τον κράτησα κάτω από τον δικό μου έλεγχο. Και ήταν το καλύτερο δώρο που θα μπορούσα να ζητήσω!

Σε ευχαριστώ Δάφνη….”

Τα Χριστούγεννα είναι μέρες γιορτής, όπου η ένωση με οικογένεια και φίλους σχεδόν πάντα συνοδεύεται από κατανάλωση φαγητού ή γλυκών. Μπορεί να είναι όμως μία περίοδος φορτισμένη με συναισθήματα ανασφάλειας και άγχους, όταν βρίσκεσαι στην προσπάθεια χτισίματος μία υγιούς σχέσης με το φαγητό και το σώμα σου.

Χρησιμοποιώντας μερικές από τις στρατηγικές της ενσυνείδητης διατροφής στα εορταστικά τραπέζια αλλά και σε όλη τη γιορτινή περίοδο, θα καταφέρεις να καταναλώσεις ότι και όσο πραγματικά θέλεις, χωρίς στέρηση και χωρίς υπερβολές. Τελικά, θα μπορέσεις να χαλαρώσεις και να απολαύσεις αυτές τις μέρες των γιορτών, όπως άλλωστε αξίζει σε όλους μας.

Μάθε να ”ακούς” το σώμα σου

Ξεκίνα σιγά-σιγά να προσπαθείς να αναγνωρίζεις τα σημάδια του σώματός σου. Τι νιώθεις όταν πεινάς; Ποια είναι τα σωματικά αλλά και τα συναισθηματικά συμπτώματα που φανερώνουν ότι άργησες να καταναλώσεις ένα γεύμα (το στομάχι σου γουργουρίζει, ίσως γίνεσαι νευρικός και ευερέθιστος κλπ). Πότε νιώθεις χορτάτος; Διαφέρει το ”χόρτασα” από το ”παράφαγα” και πώς; Έτσι, θα μάθεις σιγά σιγά να τρως όταν το σώμα σου στέλνει τα πρώτα σημάδια πείνας – και δεν θα το παρακάνεις με πολλές ώρες νηστείας, που οδηγεί αναγκαστικά σε υπερφαγία – και να σταματάς όταν νιώθεις χορτάτος, αποφεύγοντας τη δυσφορία της τεράστιας κατανάλωσης φαγητού, ειδικότερα στα εορταστικά τραπέζια.

Προσπάθησε να τρως, χρησιμοποιώντας και τις 5 αισθήσεις σου

Πριν φας κάτι, κοίταξε το πρώτα και παρατήρησε το: τι χρώμα έχει, το μέγεθος του, την μυρωδιά του. Αφού τοποθετήσεις την μπουκιά στο στόμα σου μην το καταπιείς γρήγορα, αλλά μάσα καλά, εστιάζοντας στο πως νιώθεις την τροφή στο στόμα σου, την γεύση της, την υφή της, το άρωμα της. Παρατήρησε την διαφορά στην υφή καθώς τα δόντια σου τεμαχίζουν την τροφή. Πρόσεξε πως αισθάνεσαι την τροφή, καθώς απλώνεται κατά μήκος της γλώσσας. Έτσι, αποκτάς συνείδηση του τι τρως και η κατανάλωση της τροφής δεν γίνεται μηχανικά, αλλά αποκτά μία ιδιαίτερη σημασία και μαθαίνεις να την απολαμβάνεις εκ νέου.

Προετοίμασε ”σχέδια δράσης” για τα εμπόδια που θα συναντήσεις

Σκέψου εκ των προτέρων πως θα ήθελες να φας ιδανικά σε ένα εορταστικό τραπέζι, και προετοιμάσου για πιθανές δυσκολίες που θα συναντήσεις. Ένα σενάριο είναι, να φοβάσαι ότι θα παρασυρθείς από την προσφερόμενη ποικιλία και θα καταναλώσεις περισσότερο από ότι θέλεις. Τρώγοντας ενσυνείδητα στην συγκεκριμένη περίπτωση σημαίνει να δεις τι πραγματικά θέλεις να φας εκείνη τη στιγμή και τι όχι. Για παράδειγμα μπορεί να θέλεις περισσότερο γέμιση γαλοπούλας γιατί δεν τρως συχνά, παρά πατάτες φούρνου που τη συνοδεύουν. Ή να μην θέλεις εκείνη τη μέρα τυρί, οπότε δεν χρειάζεται να το βάλεις στο πιάτο σου μόνο και μόνο επειδή υπάρχει.

Αν έχει πολλά φαγητά που θέλεις να δοκιμάσεις και φοβάσαι ότι θα καταναλώσεις μεγάλες ποσότητες ή θα απογοητευτείς γιατί οι επιλογές αυτές δεν θεωρούνται υγιεινές, ετοίμασε κάποιες σκέψεις που θα σε βοηθήσουν όπως ”μπορώ να δοκιμάσω πολύ λίγο από όλα αυτά που θέλω”.

Ακόμα, σε περίπτωση πίεσης να φας παραπάνω από αυτό που επιθυμείς και δεν θες να φανείς αγενής, μια ευγενική απάντηση θα μπορούσε να είναι ”ευχαριστώ πολύ, φαίνεται πολύ νόστιμο, αλλά είμαι πλήρης αυτή την στιγμή, ίσως αργότερα”. Τέτοια μικρά πλάνα για περιπτώσεις που μπορεί να σου προκαλέσουν άγχος ή να σε φέρουν σε δύσκολη θέση, μπορεί να σε γλιτώσουν εύκολα από τον πανικό.

Αναγνώρισε τους τρόπους που αυτο-σαμποτάρεσαι

Προετοιμάσου και αναγνώρισε μη βοηθητικές σκέψεις και συμπεριφορές και διαχειρίσου τις χρησιμοποιώντας θετικές φράσεις προς τον εαυτό σου. Για παράδειγμα, σκέψεις όπως ”Δε μπορώ να σταματήσω να τρώω, είναι πολύ δύσκολο”, προσπάθησε να τις επαναπροσδιορίσεις ως ”Συνειδητοποιώ ότι αυτή τη στιγμή τρώω πολύ” ή ”Πεινάω πολύ ή βαριέμαι, είμαι λυπημένος, θυμωμένος ή νιώθω ενοχές. Όμως μπορώ ακόμα να σταματήσω να τρώω“. Ή σε σκέψεις όπως ”Τώρα τα έχω ήδη χαλάσει όλα, οπότε ας συνεχίσω να τρώω”, προσπάθησε να απαντάς για παράδειγμα ”Το ότι έκανα μία λιγότερο σωστή διαχείριση δε σημαίνει ότι τα παρατάω” ή ”Μπορώ να μένω επικεντρωμένος στο στόχο μου ακόμα και αν μερικές φορές νιώθω ότι παρεκκλίνω, δεν έχω χαλάσει τίποτα”.

Διατήρησε και στις γιορτές άλλες υγιής συνήθειες σου, όπως η άσκηση, ο ύπνος, ο διαλογισμός και οι κοινωνικές σου σχέσεις

Οποιαδήποτε συνήθεια δηλαδή, σε κάνει να νιώθεις χαλάρωση, σε ενδυναμώνει συναισθηματικά και αναπληρώνει τη χαμένη ενέργεια. Τείνουμε να τρώμε περισσότερο όταν αισθανόμαστε άγχος, στεναχώρια ή στην έλλειψη ύπνου, καθώς ψάχνουμε για την απόλαυση και την εκτόνωση μέσα από την τροφή, ή την ενέργεια που στερείται το σώμα μας. Ακόμα, προσπάθησε να διατηρήσεις τις κοινωνικές σου σχέσεις, και να επικεντρωθείς σε αυτές ακόμα και στα τεράστια εορταστικά τραπέζια, και όχι στο πως να διατηρήσεις τη δίαιτα σου ή στην πληθώρα φαγητών. Άλλωστε, όλο το νόημα όλων αυτών των τραπεζιών είναι να βρεθούμε μαζί με κόσμο, να κοινωνικοποιηθούμε και να μοιραστούμε όχι μονάχα το φαγητό, αλλά τις στιγμές μας.

Μην ξεχνάς να ενυδατώνεσαι

Βρες ένα βολικό και όμορφο δοχείο για νερό, και έχε το μαζί σου όπου πηγαίνεις. Έτσι θα θυμάσαι να πίνεις νερό ακόμα κι αν νιώθεις ότι δε διψάς ακριβώς. Ακόμα, όταν σου προσφέρουν ένα ποτό, μη διστάζεις να ζητήσεις κι ένα ποτήρι νερό μαζί με αυτό, και προσπάθησε να πίνεις και από το νερό σου όσο καταναλώνεις το ποτό. Η σωστή ενυδάτωση είναι σημαντική για το σώμα μας, και ιδίως στα ολοήμερα εορτασμών που συχνά περιέχουν μεγάλη κατανάλωση τόσο φαγητού, όσο και γλυκών και αλκοολούχων ποτών.

Κάνε στον εαυτό σου τα ”Δώρα” των Χριστουγέννων

Ειρήνη και Χαρά Ξεκίνα με το να αποδεχτείς το σημείο στο οποίο βρίσκεσαι και να έχεις κουράγιο να συνεχίσεις τα βήματα προς τον στόχο σου, ενώ παράλληλα χαίρεσαι στιγμές διασκέδασης, απολαμβάνοντας τη διατροφή και αγκαλιάζοντας τις ευλογίες της ζωής.

Ελπίδα και Συγχώρεση Μην τα παρατάς. Αν έχεις κάνει λάθη, πάρε την απόφαση και ξεκίνα πάλι από την αρχή την προσπάθεια σου. Όλοι κάνουμε λάθη. Όλοι δουλεύουμε προσπαθώντας να γίνουμε καλύτεροι. Να είσαι καλός και όχι επικριτικός με τον εαυτό σου.

Αγάπη και καλοσύνη Προσπάθησε να είσαι ο καλύτερος φίλος για τον εαυτό σου και τους άλλους και φρόντισε να έχεις γύρω σου ανθρώπους που σε στηρίζουν. Όλοι χρειαζόμαστε λίγη υποστήριξη και ενθάρρυνση από ανθρώπους που είναι θετικοί και έχουν επίγνωση των στόχων μας.