Γιατί νιώθω ότι χάνω τον έλεγχο, μπροστά σε συγκεκριμένες τροφές;

No Comments

Γιατί νιώθω ότι χάνω τον έλεγχο, μπροστά σε συγκεκριμένες τροφές;

Το αίσθημα ”απώλειας ελέγχου” γύρω από το φαγητό είναι ένα αίσθημα οικείο για πλήθος κόσμου. Είτε πρόκειται για τις ”σπέσιαλ” λιχουδιές των γιορτών, είτε για τα γλυκά, είτε για μία ζεστή μακαρονάδα, δεν είναι λίγοι αυτοί που νιώθουν εκτός ελέγχου, όταν καταναλώνουν συγκεκριμένες τροφές ή και ολόκληρες ομάδες τροφίμων.

Πολύ συχνά, το φαγητό και το αίσθημα ελέγχου πάνε χέρι χέρι. Αυτά τα δύο, αν και φαινομενικά ασύνδετα, πλέκονται μεταξύ τους με διάφορους τρόπους, όπως σχετίζεται η τροφή με πλήθος από τα συναισθήματα μας.

Τι συμβαίνει, λοιπόν, με το φαγητό και το αίσθημα ελέγχου;

Η κουλτούρα και το mentality της δίαιτας δημιουργούν πλήθος συνήθειες και συμπεριφορές, που οδηγούν στο αίσθημα της απώλειας ελέγχου γύρω από την τροφή. Εξετάζοντας μια προς μια τις πιο κοινές εξ αυτών, μπορούμε να αναγνωρίσουμε, το από που πηγάζουν τέτοια συναισθήματα.

Ο κύκλος της δίαιτας

Πολύ συχνά, βλέπουμε άτομα που, στην προσπάθεια τους να επιτύχουν ένα συγκεκριμένο στόχο, είτε σχετιζόμενο με την κατάστασης της υγείας τους είτε με έναν αριθμό κιλών, καταφεύγουν σε κάποια από το πλήθος διαφορετικών αυστηρών διαιτών που μπορούν να βρουν – keto, διαλειμματική, αποτοξίνωσης και πάει λέγοντας… Τέτοιες δίαιτες στηρίζονται, φυσικά, σε πολύ αυστηρούς κανόνες, που τα άτομα οφείλουν να ακολουθήσουν, για να δουν τα επιθυμητά αποτελέσματα. Και ίσως, πράγματι, έπειτα από ένα σημείο, να βλέπουν τα αποτελέσματα αυτά. Όμως, όπως είναι λογικό, οι κανόνες αυτοί αρχίζουν κάποια στιγμή να γίνονται εξουθενωτικοί. Για μια νύχτα, ένα γεύμα ή μια ολόκληρη ημέρα, ο κόσμος αυτός αποφασίζει να μην ακολουθήσει τους κανόνες της δίαιτας, και να καταναλώσει κάποια τροφή που επιθυμεί αλλά δεν συμφωνεί με τη δίαιτα του. Το αποτέλεσμα; Την αμέσως επόμενη στιγμή, τα άτομα νιώθουν εκτός ελέγχου, σαν να βρίσκονται ξαφνικά εκτός ορίων, και να χάνουν την αίσθηση τάξης που θεωρούν ότι τους παρείχε η δίαιτα. Αυτό οδηγεί σε μια ακόμα μεγαλύτερη ανάγκη επανάκτησης του ελέγχου, όπου θα πέσουν ξανά στη δίαιτα ”με τα μούτρα”, προσπαθώντας να τα πάνε καλύτερα αυτή τη φορά- δηλαδή, να τηρήσουν πιο πιστά και αυστηρά τους εξαντλητικούς κανόνες που τους επιβάλει.

Μπορούμε λοιπόν να παρατηρήσουμε ότι, στην ουσία, αυτός κύκλος της δίαιτας, είναι ένας κύκλος ελέγχου: ακολουθώντας τη δίαιτα νιώθεις ότι παραμένεις ασφαλής και έχεις τον έλεγχο. Μόλις «επαναστατείς» στους κανόνες της, ακολουθεί το αίσθημα απώλειας αυτού, το οποίο με τη σειρά του δημιουργεί την ανάγκη για την επανάκτηση ακόμα περισσότερου ελέγχου- και ο κύκλος συνεχίζεται.

Φυσικά δεν χρειάζεται να μπει κάποιος στη διαδικασία μια συγκεκριμένης δίαιτας για να μπει σε αυτόν τον κύκλο, αφού ακόμα και η επιβολή συγκεκριμένων προσωπικών κανόνων σχετικά με το φαγητό, μπορεί να πυροδοτήσει τέτοιες συμπεριφορές και αισθήματα.

Περιοριστικές συμπεριφορές

Το πιο κοινό γνώρισμα των διαφόρων διαιτών είναι ο περιορισμός της πρόσληψης της τροφής. Στην προσπάθεια του κάποιος να κάνει καλύτερες διατροφικές επιλογές, συχνά καταλήγει στον περιορισμό του συνόλου της τροφής του ή ακόμα και συγκεκριμένων τροφίμων η ομάδων τροφών. Έτσι δημιουργούνται οι διάφορες πεποίθησεις-κανονες γύρω από το φαγητό. Τέτοιοι κανόνες, που ακούγονται κάπως σαν «δεν επιτρέπεται να καταναλώσω υδατάνθρακες στο βραδινό μου», είναι όχι μόνο αβάσιμοι (αφού για παράδειγμα οι υδατάνθρακες είναι η βασική πηγή ενέργειας του οργανισμού μας), αλλά και ανέφικτοι να τηρηθούν. Πόσο ρεαλιστικό είναι το να δηλώνω ότι δεν θα ξαναφάω ποτέ υδατάνθρακες με το βραδινό μου; Πόσο εύκολα μπορώ να παραβιάσω αυτόν τον κανόνα; Στην ουσία, δημιουργώντας τέτοιους κανόνες, βάζουμε τους εαυτούς μας σε μια διαδικασία που μας οδηγεί, αρκετά σίγουρα, στην αποτυχία. Τελικά, κάποια στιγμή, θα φάμε υδατάνθρακες μαζί με το βραδινό μας. Και τότε ξεκινά μια ολική απώλεια ελέγχου: καθώς το σώμα μας λαμβάνει επιτέλους την τροφή που επιθυμεί και του απαγορεύεται, τρώμε πολύ παραπάνω από όσο σκοπεύαμε, και νιώθουμε τελικά, τελείως εκτός ελέγχου γύρω από τις διάφορες τροφές- συγκεκριμένα, στο παράδειγμά μας, τους υδατάνθρακες.

Έλλειψη θρεπτικών συστατικών

Η τροφή είναι το βασικό καύσιμο του ανθρώπινου οργανισμού. Για να λειτουργήσει στο καλύτερο δυνατό του, το σώμα χρειάζεται τα διάφορα θρεπτικά συστατικά που λαμβάνει μέσω της τροφής. Για να εξασφαλίσει την πρόληψη τους, το σώμα μας είναι εξοπλισμένο με τις διάφορες ορμόνες, που λειτουργούν δίνοντας σήματα πείνας και κορεσμού. Όταν χρειαζόμαστε περισσότερα θρεπτικά συστατικά, ο οργανισμός μας μας ειδοποιεί δημιουργώντας το αίσθημα πείνας, ενώ αντίθετα, όταν επί του παρόντος νιώθει «γεμάτο» από καύσιμο, νιώθουμε κορεσμό. Δυστυχώς όμως, στην πορεία της ζωής μας, είτε λόγω συνθηκών είτε λόγω πεποιθήσεων, αρχίζουμε να αγνοούμε η να καταπιέζουμε τέτοια σήματα. Στο παράδειγμα της δίαιτας, είναι πολύ κοινό ανάμεσα σε διαιτώμενους, να αγνοούν συνεχόμενα τα σήματα πείνας που στέλνει το σώμα τους, στην προσπάθεια να μειώσουν την ενέργεια που λαμβάνουν και να χάσουν βάρος. Αυτό, όμως, οδηγεί τελικά στην έλλειψη θρεπτικών συστατικών. Όταν έχουμε καταπιέσει για τόσες ώρες αυτά τα σινιάλα πείνας, αποφεύγοντας να καταναλώσουμε τροφή, και τελικά φτάνουμε στο σημείο που επιτρέπουμε στο σώμα μας να φάει, προφανώς τα αποτελέσματα είναι ξανά η ίδια αίσθηση απώλειας ελέγχου. Το σώμα λαμβάνει επιτέλους τα θρεπτικά συστατικά που με τόση επιμονή ζητάει, και καθώς το αίσθημα πείνας είναι πλέον εκτός ελέγχου, και η ποσότητα τροφής που φτάνουμε να καταναλώσουμε είναι πολύ περισσότερη από αυτό που αρχικά σκοπεύαμε.

To καλό και το κακό φαγητό

Πολύ συχνά, ο κόσμος προσδίδει στο φαγητό ηθικότητα. Μιλάει, δηλαδή, για καλές και καλές τροφές, περιγράφοντας συνήθως, τη θρεπτική τους αξία: οι τροφές που θεωρούνται κοινώς «υγιεινές» είναι οι καλές και, στον αντίποδα, πατατάκια, γλυκά ή ακόμα και ένα κατά τα άλλα θρεπτικότατο παστίτσιο, μπορούν να θεωρηθούν «κακές».

Με αυτόν τον τρόπο, συχνά, τροφές που πραγματικά μας αρέσουν και βρίσκουμε νόστιμες, κατηγοριοποιούνται ως κακές, και άρα απαγορευμένες. Έτσι μπαίνουν αναπόφευκτα σε μια ξεχωριστή θέση, με τις διάφορες γεύσεις που, όσο κι αν τις επιθυμούμε και απολαμβάνουμε, απαγορεύεται να τις καταναλώνουμε.

Τι συμβαίνει λοιπόν, και εδώ, όταν κάποια στιγμή τύχει να βρεθούν μπροστά μας; Ο εγκέφαλος και το σώμα μας, δράττονται αυτής της μοναδικής ευκαιρίας να απολαύσουν ένα τρόφιμο που επιθυμούν. Όσο περισσότερο, μάλιστα, μπορούν. Τελικά καταλήγουμε «εκτός ελέγχου» να καταναλώνουμε μεγάλες ποσότητες αυτών και με ένα αίσθημα δυσφορίας, τόσο σωματικής όσο ψυχολογικής.  

Λίπος και πρωτεΐνη

Τέλος, σημαντικό ρόλο παίζει η ποσότητα λίπους και πρωτεΐνης που καταναλώνουμε στην καθημερινή μας ζωή- θρεπτικών συστατικών ιδιαίτερα σημαντικών στη δημιουργία αισθήματος κορεσμού για το σώμα μας. Χωρίς τις απαραίτητες ποσότητες λίπους και πρωτεΐνης, δε νιώθουμε «πλήρεις», δεν καταφέρνουμε να χορτάσουμε από το φαγητό μας και έτσι, μένουμε με μια ανάγκη για περισσότερο.

Ακόμα, χωρίς αυτά τα θρεπτικά συστατικά, το σάκχαρο του αίματος δεν μπορεί να ισορροπήσει, καθώς συνεισφέρουν σημαντικά στη διατήρηση της καμπύλης της γλυκόζης σε σταθερά επίπεδα. Αυτές οι απότομες μεταβολές του σακχάρου στο αίμα, συμμετέχουν σημαντικά στο αίσθημα συνεχούς πείνας, αφού το σώμα μας προσπαθεί να ζητήσει ενέργεια για να καταφέρει να κρατήσει τη γλυκόζη στα απαραίτητα επίπεδα. Έτσι, όταν βρισκόμαστε γύρω από τροφή, μπορεί να πιάσουμε τους εαυτούς μας να νιώθουν ότι δεν έχουν τον έλεγχο στο τι και πόσο καταναλώνουν- αφού πράγματι, το σώμα μας προσπαθεί απλά να μας προστατεύσει. Μοιάζει, σαν να καταναλώνουμε συνεχώς τροφή και να μην μπορούμε να χορτάσουμε.

Καταλαβαίνουμε, λοιπόν, τώρα, πώς ο έλεγχος και το φαγητό συνδέονται μεταξύ τους και πόσο συνεισφέρουν οι διάφορες πεποιθήσεις και πρακτικές της δίαιτας στην απώλεια του ελέγχου, όταν βρισκόμαστε μπροστά σε διάφορες τροφές. 

Ο μόνος τρόπος να σπάσουμε αυτούς τους κύκλους, είναι να δημιουργήσουμε μια ισορροπημένη σχέση με την τροφή μας, έξω από τις πρακτικές της δίαιτας και των περιορισμών. Μια σχέση που θα συνδυάζει την ενσυνείδητη διατροφή με τη λογική, και μας επιτρέπει να τρώμε τόσο για να θρέψουμε τα σώματά μας όσο και για να λάβουμε απόλαυση. Μόνο έτσι θα πάψουμε να νιώθουμε ανασφάλεια γύρω από την τροφή μας και θα μάθουμε να εμπιστευόμαστε τον έλεγχο στο σώμα μας και τα σήματά του.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.