Picky eating ως ενήλικας: πως το ξεπερνάω
Tις περισσότερες φορές που μιλάμε για κάποιον επιλεκτικό και ”περίεργο” στο φαγητό, η πρώτη εικόνα που μας έρχεται στο νου είναι αυτήν ενός γονιού που προσπαθεί να πείσει ένα πιτσιρίκι να δοκιμάσει -έστω!- το μπρόκολο που βρίσκεται στο πιάτο μπροστά του. Κι όμως, εκτός από τα παιδιά, πολύ συχνά μπορεί και οι ενήλικες να γίνονται εξίσου περίεργοι με τις τροφές που καταναλώνουν. Ο όρος, στα αγγλικά, picky eating περιγράφει ακριβώς αυτή την επιλεκτικότητα που συναντάμε σε παιδιά και ενήλικες, οι οποίοι έχουν έναν περιορισμένο και αρκετά συγκεκριμένο αριθμό φαγητών που καταναλώνουν. Οι ”picky eaters” φαίνεται ότι παραμένουν σε απλές ,οικείες και comfort τροφές, όπως οι τηγανητές πατάτες, τα μακαρόνια, τα τοστ, τα κράκερς, αλλά και τα γλυκά. Μάλιστα, προτιμούν τις τροφές συχνά μαγειρεμένα με συγκεκριμένο τρόπο, ενώ δεν τους αρέσει να δοκιμάζουν καινούριες γεύσεις- μπορεί ακόμα και να μη θελήσουν να φάνε κάτι που κανονικά καταναλώνουν, εάν μυρίζει ή φαίνεται διαφορετικά ή έχει κάποια άλλη γεύση.
Φυσικά, όλοι έχουμε προτιμήσεις στο φαγητό, και δε χρειάζεται να μας αρέσουν και να καταναλώνουμε όλες τις τροφές. Ούτε και είναι εντάξει να προσπαθούμε να πείσουμε κάποιον να φάει ή να δοκιμάσει με το ζόρι ένα φαγητό που δεν του αρέσει. Όμως, η επιλεκτικότητα στο φαγητό μπορεί να γίνει πρόβλημα όταν οι τροφές που καταναλώνεις είναι τόσο συγκεκριμένες, που μπορεί να φτάνει τελικά να στερεί από το σώμα σου απαραίτητα στοιχεία που χρειάζεται για τη σωστή λειτουργία του. Έτσι, εάν ανήκεις σε αυτή την κατηγορία διαιτώμενων, ίσως να επιθυμείς να αρχίσεις σιγά-σιγά να επανεξετάζεις τις διατροφικές σου συνήθειες- με σκοπό, κυρίως, τη φροντίδα του σώματος και της υγείας σου. Πως μπορείς να το κάνεις;
Βρες το κίνητρό σου
Είναι ένα καλό σημείο για να αρχίσεις. Μπορεί οι διατροφικές συνήθειές σου να δημιουργούν δυσκολίες στην κοινωνικοποίησή και τις σχέσεις σου (καθώς δυσκολεύεσαι να βρεις τροφές που θα καταναλώσεις έξω ή σε κοινωνικές περιστάσεις ή θα μοιραστείς με τον/τη σύντροφό σου), ή μπορεί να θέλεις να αποτελέσεις ένα καλύτερο παράδειγμα για τα παιδιά σου. Ή απλά, να εντοπίζεις προβλήματα στην υγεία σου (όπως κόπωση, ζαλάδες, δυσκολία στη συγκέντρωσή σου) που προκαλεί η έλλειψη κάποιων θρεπτικών συστατικών και σε ταλαιπωρούν στην καθημερινότητά σου. Ότι κι αν ισχύει για εσένα, εντόπισε όσο πιο ξεκάθαρα μπορείς αυτό που σε κινητοποιεί- είναι το πρώτο βήμα για κάθε τέτοια αλλαγή στη ζωή μας.
Βρες ποιός τρόπος σου ταιριάζει για να εντάξεις νέες τροφές
Σε ο,τι αφορά την επιλεκτική διατροφή, δεν υπάρχει μία συμβουλή που να λειτουργεί σε όλους- και επιπλέον, η έρευνα είναι περιορισμένη στα ενήλικα άτομα. Καθώς είναι περισσότερο συχνό για τα παιδιά, μπορεί να θέλεις να ξεκινήσεις από τις συμβουλές που δίδονται σε γονείς, όπως το να κόψεις τα ενδιάμεσα ”τσιμπολογήματα” και ροφήματα, ώστε να πεινάς περισσότερο για τα κυρίως γεύματα. Επίσης, καλή ιδέα είναι να δοκιμάζεις ”καινούριες” τροφές μαζί με ήδη οικείες σου, και ιδανικά μία τη φορά. Σερβίροντας μία τροφή που είσαι έτοιμος να δοκιμάσεις, δίπλα σε κάτι που ήδη καταναλώνεις, μπορείς να δεσμευτείς να δοκιμάσεις για παράδειγμα τουλάχιστον τρεις μπουκιές, γνωρίζοντας ότι σίγουρα δεν θα πεινάσεις.
Μπορείς να κάνεις μία καινούρια τροφή περισσότερο δελεαστική και κοντινή στη γεύση σου συνδυάζοντάς τη με κάτι που απολαμβάνεις: δοκίμασε για παράδειγμα να τη συνοδεύσεις με μία σος ή μία γαρνιτούρα της επιλογής σου, ή να τα μαγειρέψεις με μπαχαρικά και αρωματικά, με τα οποία έχεις εξοικείωση.
Πειραματίσου με τους τρόπους μαγειρέματος
Η κάθε διαφορετική μέθοδος μαγειρέματος μπορεί να δημιουργεί και διαφορετικές γεύσεις. Εάν για παράδειγμα, δεν αντέχεις τα ωμά καρότα, μπορείς να τα δοκιμάσεις στον ατμό, σωτέ ή στο γκριλ. Ειδικά για τα λαχανικά όπως τα καρότα, τα παντζάρια ή το κρεμμύδι, το ψήσιμο στο φούρνο τα κάνει πιο γλυκά και μαλακά- αλλάζοντας τελείως τη γεύση που έχουν ωμά. Το ίδιο ισχύει με όλες σχεδόν τις τροφές και τις διαφορετικές μεθόδους μαγειρέματος- με πειραματισμούς, μπορείς να βρεις τι σου αρέσει και τι δεν προτιμάς.
Ασφαλές πλαίσιο
Ένα γιορτινό γεύμα δεν είναι η καλύτερη συνθήκη για να βγεις από τη ζώνη ασφαλείας σου και να πειραματιστείς με τις διατροφικές σου συνήθειες. Ένα μη οικείο περιβάλλον, ο άγνωστος ή πολύς κόσμος καθώς και τυχόν πίεση από άλλους για το τι θα επιλέξεις να φας, κάνουν για όλους μας το γεύμα δυσάρεστο και στρεσσογόνο. Φρόντισε τα γεύματα σου να είναι όσο πιο απολαυστικά γίνεται, δημιουργώντας ένα ήρεμο περιβάλλον σε οικείο χώρο σου. Ακόμα, προσπάθησε να παίρνεις το χρόνο που χρειάζεσαι γι αυτά, χωρίς την πίεση του ρολογιού, ενώ όταν επιλέγεις να δοκιμάσεις κάποια καινούρια τροφή, να το κάνεις σε γεύμα είτε μόνος, είτε με οικεία σου πρόσωπα με τα οποία νιώθεις ασφάλεια και χαλάρωση.
Επέμεινε στην προσπάθεια
Εάν οι γονείς συνεχίζουν να βάζουν μπροστά σε κάποιο παιδί ένα ”άγνωστο” φαγητό, τα περισσότερα παιδιά θα δοκιμάσουν τελικά έστω μία μπουκιά. Είτε στην πρώτη είτε στην όγδοη απόπειρα- δεν έχει σημασία. Το ίδιο ισχύει και με τους ενήλικες. Πολλές έρευνες έχουν δείξει ότι όσες περισσότερες φορές δοκιμάσουμε ένα φαγητό, τόσο περισσότερο μας αρέσει. Σκέψου τις καινούριες τροφές ως κάτι που δεν τρως- α κ ό μ α. Εξοικειώσου με αυτές: μαγείρεψε τις, σέρβιρε τις σε άλλα άτομα- ύστερα, δοκίμασε ένα μικρό κομμάτι. Κάποια τροφή μπορεί τελικά να μη σου αρέσει και ποτέ- αλλά μπορεί και να γίνει το επόμενο αγαπημένο σου γεύμα. Όμως, χρειάζεται σίγουρα κάποιες δοκιμές για να το ξέρεις.
Συμπεριφορική θεραπεία
Εάν δυσκολεύεσαι με τις υφές κάποιων τροφών, νιώθεις ότι δε μπορείς να τις καταπιείς ή διεγείρονται εύκολα τα αντανακλαστικά του στομάχου σου, η συμπεριφορική θεραπεία μπορεί να σε βοηθήσει. Ο θεραπευτής μπορεί να σου προτείνει τρόπους να νιώσεις σταδιακά πιο άνετα με τους διαφορετικούς τύπους τροφών, τη μάσηση και την κατάποση.
Και μία σημείωση:
Συνήθως, η επιλεκτικότητα στη διατροφή πέρα από όσα αναφέρθηκαν παραπάνω, δε δημιουργεί σοβαρότερα προβλήματα στην υγεία. Όμως, υπάρχει μια σοβαρή μορφή τέτοιας συμπεριφοράς, που θεωρείται διαταραχή στην πρόσληψη της τροφής, γνωστή ως Αvoidant/Restrictive Food Intake Disorder (ARFID). Σε αυτή, ένα άτομο αποφεύγει τόσο την τροφή, ώστε αδυνατεί να ανταποκριθεί στις ενεργειακές/διατροφικές απαιτήσεις του οργανισμού του και μπορεί να παρουσιάζει από σημαντική απώλεια βάρους έως και σοβαρή έκπτωση στην λειτουργικότητά του. Το παρόν άρθρο δεν αναφέρεται ούτε καλύπτει το συγκεκριμένο θέμα, καθώς άτομα με τέτοια διαταραχή χρειάζονται ειδική παρακολούθηση τόσο από ψυχολόγο όσο και από διατροφολόγο, και οι παραπάνω συμβουλές σε καμία περίπτωση δεν αρκούν για να επαναφέρουν τη φυσιολογική σχέση τους με την τροφής και την κατάσταση της υγείας του.
